Κώστας Κρυστάλλης: Ηπειρώτικαι αναμνήσεις

Στον Ηπειρώτη φίλο Αχιλλέα!

Τρεις χιλιάδες και πλειότερες πανηγυστιράδες τήραε κανένας σκορπισμένες ανάμεσα στ' ανοιχτά ρεπιθέμελα των παλαιών χτιρίων [...]. Κ' είχεν ολομπροστά του ο παρατηρητής σχεδόν όλες τες ενδυμασίες κι όλες τες φυσιογνωμίες των λαών της Ηπείρου. [...]. Κι έβλεπες τους Γιαννιώτες και τους Πρεβεζάνους [...], τους Αρτινούς, τους Σουλιώτες και τους Αρβανιτάδες [...], τους Λιάπηδες [...] και τότε Τσάμηδες [...],του Πίνδου τους λαούς [...], της Κόνιτσας και του Δελβίνου.

Δημήτρης Χατζής, Γιώργος Κοτζιούλας, Βασίλης Νιτσιάκος (και τους τρεις τους έχει φιλοξενήσει το μικρό αυτό ιστολόγιο). Και τώρα με καθυστέρηση, Κώστας Κρυστάλλης. Καθυστέρηση, δις χρονολογική. Γιατί από τη μία είναι ο πιο παλιός Ηπειρώτης που γεννήθηκε κι έγραψε για τον τόπο από τους τρεις, κι απ' την άλλη γιατί καθυστέρησα τόσο πολύ να τον ανακαλύψω.  Τα αδιάβαστα βιβλία μπορεί να περιμένουν τη σειρά τους στις βιβλιοθήκες με τα "προσεχώς", που αυτή η στιγμή μπορεί και να μην έρθει πότε, μπορεί όμως να έρθει και το επόμενο λεπτό. Αλλά όταν έρθει σίγουρα η στιγμή είναι αυτή! Και τότε αποκτούν μεγαλύτερη αξία! Έτσι κι ο Κρυστάλλης. Ο θησαυρός του Ηπειρώτη ποιητή και πεζογράφου! Και ήρθε σαν συμπλήρωμα στο χρόνο, στον πίσω από τον αιώνα που έγραψαν ο τόσο σπουδαίος διανοούμενος, κριτικός, μαχητής του ΔΣΕ, πεζογράφος αλλά ολιγογράφος,  Δημήτρης Χατζής, ο μεγάλος και με τεράστιο έργο ποιητής, πεζογράφος, μεταφραστής, διορθωτής, πολύγλωσσος, αντάρτης του ΕΛΑΣ, παρά την αρρώστια που τον ταλαιπωρούσε δεκαετίες, Γιώργος Κοτζιούλας και ο σπουδαίος εν ζωή Βασίλης Νιτσιάκος που με την αγάπη του για τον τόπο, μας δίνει ένα πιο σύγχρονο πανόραμα. 

Αλλά του Κρυστάλλη (1868-1894) το ηπειρωτικό πανόραμα είναι ένα όνειρο σε αυτές τις "αναμνήσεις" του τόσο νεαρού αυτού γραφιά. Περιγραφές, η αγωνία της λευτεριάς, ο κλέφτης και πρόδρομος του 1821 Κατσαντώνης, αυτός ο  αετός των βουνών, τα έθιμα, ο βαρύς καιρός και η ανάσταση της άνοιξης, τα ζώα, οι φλογέρες στα διάσελα, οι χοροί και τα τραγούδια, οι χιλιάδες πανηγυριστές με τις πολύχρωμες φορεσιές που ζώναν τα πανηγύρια, η σκληρή ζωή, οι χαρές και οι λύπες, οι βουνοκορφές που ακουμπούν τον ουρανό και οι ρίζες τους που βαστούν όλο αυτό το βάρος, στο βάθος τα νερά της θάλασσας των Κορφών, το Πάσχα και η Πρωτομαγιά. Μια μαγεία του τόπου του και της γλώσσας που βγήκε από την πένα του που τη βούτηξε τόσο βαθιά μέσα του. Ένα πανόραμα που νιώθεις ότι το παρακολουθείς από την κορυφή του Πίνδου... 

Από την κορυφή του Περιστεριού, έχει κανείς μπροστά του δύο αδερφωμένες χώρες ακέριες. Η λεκάνη της Θεσσαλίας ανοίγεται [...], περιφραγμένη ολόγυρα απ' τ' αραδιαστά βουνά των Χασίων, του Ολύμπου, του Κισσάβου, της Ζαγοράς, της Γκούρας, των Αγράφων και τ' Ασπροπόταμου, που οι κορφές του μόλις σημαδεύονταν στα σύνορα τ' ουρανού γαλάζιες.

Απ' την άλλη μεριά, ζερβιά προβάλλει η Ήπειρος, μακρουλή, ορεινή και τραχιά, με λίγους και στενούς κάμπους κάπου κάπου με ποτάμια πολλά κι ολοκρέμαστα, με λόγγια απάτητα, παρθένα, με φοβερά πλήθοα βουνών, αδιάκοπα συγκρατούμενα, απόκρημνα, πολυπλεγμένα και πολύμορφα, που οι πολλές κι άγριες κορφές, χιονισμένες, φτάνουν ως τα σύννεφα πάνω, τα πόδια κάτω στυλώνονται σαν πόδια γιγάντων στη γη, κι οι άκρες βυθίζονται στα γαλάζια νερά του πελάου της Πάργας και του κόλπου της Πρέβεζας και της Άρτας.

Τα πλάγια γράμματα είναι αποσπάσματα από το βιβλίο.

Παντελής Μπουκάλας: ΕΙΚΟΣΙ

Παντελή, επίτρεψέ μου το "Παντελή", μιας και δύο φορές που συναντηθήκαμε στα δικά μας, αυτά τα δικά μας, των λίγων του Κόσμου των Ιδεών, χωρίς να με ξέρεις μου χαμογέλασες και με χαιρέτησες δείχνοντας ποιος είσαι εσύ ο σπουδαίος λαϊκός διανοούμενος του τόπου μας. Ένα από τα λίγα κεφάλαια που έχουν μείνει σε αυτό τον μοναχικό δρόμο. Παντελή, πώς το έγραψες αυτό; Πώς αυτόν τον ανείπωτο πόνο για κάθε γονιό τον έκανες είκοσι συν τρία, ποιήματα να πω, λόγια, οιμωγή, σπάραγμα, φως, διάδρομο προς τα εκεί που μόνο εσύ ξέρεις; Που βρήκες τη δύναμη να πεις λόγια που δεν λέγονται, δεν γράφονται στο χαρτί για το εικασάχρονο παλικάρι σου; Αυτό που χάθηκε γυρνώντας έναν καταραμένο Αύγουστο πριν από δεκαπέντε χρόνια από τον πατρικό στον γενέθλιο τοπο. Με τσάκισες φίλε θα έλεγα αν ήμουν εγωιστής. Εσύ, ο τσακισμένος. Μα δεν με τσάκισες. Μου έκανες δώρο έναν ακόμα φίλο. Όχι φίλο μόνο εξαιτίας του "κοινού μας κόσμου" αλλά φίλο απτό, προσιτό, ανθρώπινο, ζωντανό κι ας βρισκόμαστε μόνο στα δικά μας έστω και από μακριά... Την επόμενη φορά όμως επιτρέψέ μου να σε αγκαλιάσω και να φιλήσω το μέτωπό σου αδερφέ μου Παντελή Μπουκάλα...

Παντελής Μπουκάλας 

ΕΙΚΟΣΙ

εκδόσεις ΑΓΡΑ

Απρίλιος 2026

Δημήτρης Φωτιάδης: ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ

Κάθε αλήθεια που κατακτούμε μας οδηγεί στην ελευθερία

Δημήτρης Γληνός

Έπος! 

Έπος είναι ο επιεικής χαρακτηρισμός του μεγάλου αυτού έργου του εαμίτη συγγραφέα με το τεράστιο ιστορικό έργο, διευθυντή του περιοδικού "ελεύθερα γράμματα", σε εποχές που όλα τα έσκιαζε η φοβέρα, ακούραστο εργάτη των γραμμάτων και του αγώνα για μια καλύτερη ζωή του λαού. Έπος γιατί μας δείχνει χωρίς αγιογραφίες, μύθους, παραμύθια, το αληθινό 21, τους αληθινούς ήρωες, πολεμιστές, αντιδραστικούς, τον αντιδραστικό ρόλο της εκκλησίας, του κοτσαμπασαδισμού, των Φαναριωτών. Τον αληθινό, τον ίδιο τον λαογέννητο Καραϊσκάκη, τον μούλο, τον γιο της καλογριάς, τον χτικιάρη που ψηνόταν σε όλη του τη ζωή στον πυρετό, χωρίς φωτοστέφανο αλλά με την αλήθεια. Που από μια "παιδική συμμορία" δεκαεξάχρονων με τουφέκια και χατζάρες έγινε αυτό που περιγράφει το βιβλιο. Αυτόν τον αγωνιστή που δεν πρέπει να χαρίσουμε εκεί που δεν ανήκει... Και δεν πρέπει και αυτόν και όλη αυτή την περίοδο εκείνης της εποχής των επαναστάσεων, όχι μόνο του τόπου μας, να προσπαθούν ημιμαθείς "προοδευτικοί" με μεταμοντερνισμούς να χτυπήσουν. Μια καλή αρχή θα ήταν για αυτούς αυτό το βιβλίο και γενικότερα το έργο του Δημήτρη Φωτιάδη... Γιατί μόνο έτσι θα χτυπηθεί η πρώτη κατηγορία...

Γιατί για το αληθινό 21 χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε τούτο δω: Ένας και μόνος είναι ο μεγάλος ήρωας του Εικοσιένα, ο λαός. Το πότισε με το αίμα του και τόθρεψε με τις θυσίες του. Δίχως τ' ανώνυμα παληκάρια που σβάρνιζαν τα βουνά και τους λόγγους μην έχοντας μήτε παλιοτσάρουχα να βάλουνε στα πόδια τους, λευτεριά δε βλέπαμε. Αυτοί, οι ταπεινοί και ξεχασμένοι, μας τη χάρισαν. Αυτούς λοιπόν να στολίσουμε με το χρυσό στεφάνι της δόξας. Στη μνήμη αυτού, του άγνωστου ήρωα - που είναι και άντρας και γυναίκα και παιδί - ας στήσουμε το λαμπρό άγαλμα της ευγνωμοσύνης μας. 

Έπειτα μονάχα απ' αυτούς έρχονται κι οι Κολοκοτρώνηδες, κι οι Μακρυγιάννηδες, κι οι Νικηταράδες, κι οι Παπαφλέσηδες, κι οι Αντρούτσοι, κι οι Κανάρηδες, κι οι Μιαούληδες. Κι ανάμεσα τους, ξεχωριστός στους ξεχωριστούς, είναι κι ο Καραϊσκάκης, γνήσιο τέκνο της πατρίδας ο μπάσταρδος τούτος γιος της καλόγριας.

Γεννήθηκε σε μια σπηλιά, κρυφά από τον κόσμο, κι όμως στη θανή του"χάσαμε τον πατέρα μας" φώναζε ολόκληρος ένας λαός. Πώς το κατόρθωσε αυτό; Μόρφωση δεν πήρε άλλη, εξόν από κείνη που δίνει η πείρα της ζωής. Γράμματα δεν ήξερε. Με δυσκολία έμαθε να βάζει την υπογραφή του: καραησκάκης. Δεν είχε μήτε σωματική Ρώμη. Ένας χτικιαρης. Τότε πως έφτασε εκεί που έφτασε; Μα με τη δύναμη της θέλησής του και τη μεγαλοσύνη της καρδιάς του. Ανέβηκε σκαλί - σκαλί το δύσκολο δρόμο. Από τ' αλητόπαιδο της Πίνδου, ο ήρωας του Διστόμου. Από τζονταραίος του Αλή Πασά, στρατάρχης της Ελλάδας. Από το Κομπότι που καταφρόνεσε τους εχθρούς δείχνοντας τον πισινό του, ο ένοχος νους της εκστρατείας της Ρούμελης κι ο άνθρωπος που στύλωσε το ανάστημά του μπροστά στο χρυσοφορεμένο ναύαρχο Κόχραν, λόρδο του Ντάντιολαντ. Στη Γράλιστα, όταν ήταν παιδί, οι μάνες λέγανε γι' αυτόν: "Σαν τον Καραϊσκάκη καταντήσατε βρε!" Κι έπειτα οι λεβεντομάνες όλου του τόπου μας εύχονταν στα παιδιά τους: "Μοιάσετε στον Καραϊσκάκη!"

Στάθηκε τίμιος απέναντι στους άλλους, γιατί ήταν τίμιος αντίκρυ στον ίδιο τον εαυτό του. Παίρνοντας μέρος στον αγώνα ενός λαού για την λευτεριά του, αδιάκοπα διορθωνόταν. Κι άμα γίνηκε ηγέτης, δήλωσε μέσα του το μέγα χρέος της θυσίας. Τότες γίνηκε μεγάλος. 

Αυτό στέκεται το δίδαγμα που κερδίσαμε ανιστορώντας τη ζωή του. 

Κι αυτό θα σταθεί το δίδαγμα διαβάζοντας το βιβλίο αυτό και γενικότερα το έργο του Δημήτρη Φωτιάδη για την ιστορία του τόπου μας, για το αληθινό 21. Γιατί μόνο τότε, η ανολοκλήρωτη επανάσταση του λαού μας θα ολοκληρωθεί... Και μόνο με την ολοκληρωμένη γνώση της θα φωτίσουμε το δρόμο προς αυτή, μακριά από αφορισμούς και αγιοποιήσεις... 

ΑΛ ΖΑΪΤΟΥΝ: Ποιητική συλλογή (εκδόσεις προλετκουλτ)

Πατρίδα μου, ακόμα κι αν με απασχολούσε η Αιωνιότητα,

Η ψυχή μου δεν θα σταματούσε να σε λαχταράει

(του Αιγύπτιου ποιητή Άχμαντ Σαούκι, 1868-1932)

Τα παιδιά σου, τα λουλούδια σου, οι γυναίκες, οι άντρες, οι μαχητές, οι ταξιαρχίες σου, οι ποιητές, οι συγγραφείς, οι μανάδες, τα άνθη των πορτοκαλιών σου, οι κορδέλες που φορά ο ένας μαχητής στον άλλον και τα φιλιά στο μέτωπο, η Τζενίν, η Γάζα, Δυτική Όχθη, τα κατεχόμενα από το 1948 χώματά σου, οι προαιώνιες ελιές σου... Αχ αυτές οι ελιές σου, που πάντα οι στρατοί κατοχής ξερίζωναν και έκαιγαν. Γιατί ο καρπός τους είναι η ζωή του τόπου. Το έκαναν και στον τόπο μας οι Μπραίμηδες, οι Ούννοι που μάζευαν τη σοδειά για αυτούς οι ντόπιοι συνεργάτες τους. Γι' αυτό μεγάλε Λαέ της Παλαιστίνης τις αγκαλιάζεις έτσι...

Όλα αυτά πέρασαν μέσα από αυτή την έκδοση. Μα τι έκδοση! Τι φόρος τιμής, ο καλύτερος, για αυτόν τον τιτάνιο αγώνα που κάνεις. Και μαζί με άλλες προσεγμένες εκδόσεις αυτά τα τρία χρόνια της γενοκτονίας ανέβασε κι άλλο το πολιτιστικό επίπεδο. Με μια διαφορά. Τα ποιήματα γραμμένα από τρεις προλετάριες γυναίκες της πόλης μας! Που έγραψαν με το αίμα του Γίγαντα Λαού της Παλαιστίνης, που δεν γνώρισαν τώρα αυτό τον λαό και τους αγώνες του... Τις φαντάζομαι την ώρα που έγραφαν αυτά τα ποιήματα να ανακατεύεται το στομάχι τους, να δακρύζουν, να γεμίζουν δύναμη, να κάνουν σινιάλο που να διαπερνά όλη τη Μεσόγειο, τους σιδερένιους θόλους και να το μαζεύουν από τα δίχτυα τους οι ψαράδες της Γάζας... Φίλη αναγνώστρια και φίλε αναγνώστη αναζήτησέ το. Είναι ένα βάλσαμο ψυχής αυτές οι σελίδες. Ένα ακόμα ατσάλωμα. Συνεχίζουμε... 

Γιατί,  

Δεν είμαι από τον τόπο σου. Είμαι από μακριά.[...]

Σ' αγαπάω όπως αγαπάω το χώμα του τόπου μου.

Κι ακόμα παραπάνω.

Γυναίκες της έκδοσης, σας ευχαριστούμε...

Το βιβλίο ΑΛ ΖΑΪΤΟΥΝ κυκλοφορεί από τις εκδόσεις προλετκουλτ και η κεντρική διάθεση γίνεται στο βιβλιοπωλείο Ναυτίλος, Χαριλάου Τρικούπη 28, Αθήνα.

Τα ποιήματα πρωτοδημοσιεύτηκαν στη σελίδα της Ταξικής Πολιτικής Οργάνωσης Βίδα στη διεύθυνση: https://proletconnect.gr/

Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής: Ο συμβολαιογράφος

Ο συμβολαιογράφος! Κάθε φορά που έβλεπα το βιβλίο στη βιβλιοθήκη του σπιτιού που μεγάλωσα, μία μαυρόασπρη και μια γαλάζια εικόνα μου έρχονταν στο μυαλό! Στη μαυρόασπρη ο μεγάλος Βασίλης Διαμαντόπουλος! Στη γαλάζια το παλιό βιβλίο των εκδόσεων "Γαλαξίας"! 

Σε όσους η ημερομηνία γέννησής τους είναι κάπου στα μέσα της δεκαετίας του '70 μέσα τους αμυδρά φωτίζεται -έστω και ασπρόμαυρα- κάπου  αυτό το δράμα. Μα πάνω απ' όλα ο συμβολαιογράφος Τάπας, ο νέος που θα οδηγούταν στην αγχόνη, η νέα που τον αγαπούσε, το κάθαρμα που τους παγίδεψε για να βάλει στο χέρι του μια αμύθητη περιουσία! Και σίγουρα ένα αίσθημα αδικίας για ένα παιδί εκείνης της εποχής!

Κάθε φορά που έβλεπα τη ράχη αυτού του βιβλίου στο ράφι, το τραβούσα και το περιεργαζόμουν. Άστο, δεν ήρθε η ώρα του, αποφάσιζα! Η θαμπή ανάμνηση της σειράς και ίσως μια κάποια νοσταλγία ήταν η επιθυμία αλλά η γλώσσα του ήταν το εμπόδιο. Και το άφηνα πάλι στη θέση του. Ήμουν όμως σίγουρος ότι κάποια στιγμή θα έρθει! Όπως και για τόσα άλλα που μένουν στα ράφια αδιάβαστα γιατί όλο και κάποιο άλλο παίρνει τη θέση τους στο μυαλό μου.

Και να που ήρθε η ώρα του! Και το καταβρόχθισα! Το βιβλίο αυτό γράφτηκε όταν δεν υπήρχε το ανάλογο είδος στα έτσι κι αλλιώς ανύπαρκτα ελληνικά γράμματα τότε. Τότε που οι άνθρωποι, όσοι ελάχιστοι ήταν αυτοί, έψαχναν να βρουν ένα είδος να γράψουν. Να επινοήσουν, επηρεασμένοι φυσικά από τα πολύ πιο ανεπτυγμένα γράμματα της Ευρώπης. Άλλες εποχές! Η υπόθεση, μια ηθογραφία της εποχής εκείνης των Επτανήσων. Προχωράει. Κυλάει. Ένα ενδιαφέρον διάλειμμα από άλλες αναγνώσεις και μελέτες. Αλλά η μεγαλύτερη ευχαρίστηση ήταν για εμένα αυτό το κράμα καθαρεύουσας και ιταλικής γλώσσας, μιας και η ιστορία είναι στην ιταλοκρατούμενη Κεφαλονιά αρκετά πριν την επανάσταση του 1821! Ακόμα και χάνοντας κάποια πράγματα, ιδιαίτερα στην αρχή, γρήγορα προσαρμόστηκα και βγήκε γρήγορα και με ενθουσιασμό. Με μια λέξη ή μάλλον με δύο:  αναγνωστική απόλαυση! 

Όσοι και όσες το είδατε, το θυμάστε καλά ή έστω αμυδρά κάντε το δώρο στον εαυτό σας! Γιατί μέσα από τις σελίδες του θα περνούν οι ασπρόμαυρες τηλεοράσεις, τα παλιά σαλόνια των σπιτιών μας, η αδικία που αυτή κάποιους μας έκανε ότι μας έκανε, η ερμηνεία των ηθοποιών και πάνω απ' όλα ο τεράστιος Βασίλης Διαμαντόπουλος! 

Το βιβλίο του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή κυκλοφορεί από διάφορες εκδόσεις.

Ο πυρετός των Μαρμάρων 1800-1820 (Μαρτυρίες για τη λεηλασία των ελληνικών μνημείων)

Στον Γ. Σεραφίνο... (ανοίγει το πράγμα, όπως είπες συνοδοιπόρε στον Κόσμο των Ιδεών...) 

Κατά την πρώτη μου περιοδεία στην Ελλάδα γνώρισα τον ανείπωτο εξευτελισμό να παραστώ στη λεηλασία του Παρθενώνα από τα εκλεκτότερα γλυπτά του και στην καταστροφή ορισμένων από τα αρχιτεκτονικά τμήματά του. [...] Είναι οδυνηρό να συλλογίζεται κανείς πως αυτά τα τρόπαια του ανθρώπινου πνεύματος, τα οποία αντιστάθηκαν στη σιωπηλή φθορά του χρόνου για ένα διάστημα μεγαλύτερο από είκοσι δύο αιώνες [...] ήταν τελικά καταδικασμένα να γνωρίσουν μια τέτοια σαρωτική κακοποίηση που πάντα θα αποτελεί αντικείμενο αποδοκιμασίας. 

Αυτά έγραφε μεταξύ των άλλων ο Έντουαρντ Ντόντγουελ. Μπορεί γι' αυτόν να ήταν μνημείο ντροπής όλο αυτό το πλιάτσικο αλλά για τους υπόλοιπους αυτού του συλλογικού έργου το να πάρουν με τόσους δόλιους τρόπους πολιτιστικούς θησαυρούς που ανήκαν σε άλλους λαούς και τόπους (σε αυτή την περίπτωση στον τόπο μας), ήταν κατορθώματα που έπρεπε να εξιστορηθούν. Και μάλιστα να υπεραμυνθούν των πράξεων τους,  Άγγλοι και Γάλλοι σε ένα πρωτοφανές ράλι αρπαγής, απειλώντας, δωροδοκώντας και χρησιμοποιώντας κάθε μέσο και διασύνδεσεις πετύχαιναν τους σκοπούς τους. 

Το συλλογικό αυτό βιβλίο είναι ένα σπουδαίο βιβλίο από πλευράς μαρτυριών των ίδιων των ανθρώπων που σχεδίαζαν και εκτελούσαν τις συγκεκριμένες αποστολές. Η κατατοπιστική εισαγωγή του για την εσωτερική κατάσταση που επικρατούσε τις δύο τελευταίες προεπαναστατικές δεκαετίες είναι διαφωτιστική. Η Αφροδίτη της Μήλου, οι ναοί, τα αγάλματα, το Ερέχθειο που δεν κλάπηκε επειδή δεν βρέθηκε τόσο μεγάλο καράβι για να το μεταφέρει, η απληστία των Άγγλων κυρίως, διπλωμάτες, προεστοί, ελληνες εργάτες, η Υψηλή Πύλη, τυχοδιώκτες, "αρχαιολάτρες" και πολλοί άλλοι παρελαύνουν από τις σελίδες του εξηγώντας ο καθένας την αλήθεια του. Μα την πιο μεγάλη αλήθεια την έγραψε ο Βύρωνας το 1812.

Παγώνει, Ελλάδα, ευγενική η καρδιά που σ' ατενίζει,

σαν εραστής πια δεν σκιρτά πάνω απ' τα χωματά σου,

τυφλό είν' το μάτι που θωρεί και δεν δακρύζει

τα κάστρα σου γυμνά, συντρίμμια συλημένα τα ιερά σου

σε χέρια Βρετανών, που σ' άρμοζε καλύτερα να στέρξουν

λείψανα σαν αυτά που ανεπανόρθωτα χάθηκαν.

Κατάρα στη στιγμή που απ' το νησί τους ξεχύθηκαν

τον άμοιρο τον κόρφο σου ξανά για να κουρσέψουν 

και τους θεούς σου ευάλωτους στη φρίκη του Βορρά να φυγαδέψουν.

Ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος και η σημασία της Αντιφασιστικής Νίκης (ένα ιστορικό εγχειρίδιο) Εκδόσεις Κόκκινη Βιβλιοθήκη

Τα "φύλλα" είναι ένα ιστολόγιο που αγαπά την ανάγνωση, τη γραφή, τα βιβλία. Ο συντάκτης του γράφει για βιβλία που διάβασε, τις δικές του ιστορίες, γράφει για πολιτικοϊστορικά γεγονότα με αναφορές στη λογοτεχνία και τα ποιήματα. Αλλά πέρα από την απόλαυση της ανάγνωσης των μυθιστορημάτων (πάντα με ένα νόημα), υπάρχει και η στράτευση. Η πολιτική στράτευση! Κι αυτό είναι ολοφάνερο σ' αυτό το ιστολόγιο. Η εκτίμησή του στις στρατευμένες στην "Υπόθεση" για την αλλαγή αυτού του σάπιου κόσμου εκδόσεις είναι απεριόριστη! Εκδόσεις που δεν έχουν στόχο το κέρδος αλλά έχουν στόχο το κέρδος... Το κέρδος που θα έχουν όλοι οι άνθρωποι, η φύση, τα ζώα. Όλος ο πλανήτης! Αυτό, του τέλους της εκμετάλλευσης! Της ελευθερίας! 

Αυτά έγραφαν μεταξύ των άλλων τα "φύλλα" με αφορμή μια συζήτηση με τις εκδόσεις Κόκκινη Βιβλιοθήκη (που μπορείτε να διαβάσετε σε αυτό τον σύνδεσμο: Μια συζήτηση με τις εκδόσεις "Κόκκινη Βιβλιοθήκη"). Σήμερα λοιπόν θα ασχοληθούν με ένα σπουδαίο βιβλίο. Γιατί όμως είναι σπουδαίο; Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια τεράστια προσπάθεια αναθεώρησης της Ιστορίας. Γίνεται το άσπρο μαύρο. Για την ακρίβεια όμως καλύτερα να πούμε ότι γίνεται το κόκκινο μαύρο... Δεν μπορούν οι ηττημένοι του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου να χωνέψουν ποιος τους νίκησε. Ποιος κάρφωσε την κόκκινη σημαία στην κορυφή του Ράιχσταγκ. Δεν μπορούν οι υπόλοιπες δυνάμεις που βρέθηκαν στο στρατόπεδο των νικητών να αντέξουν ότι η συνεισφορά τους ήταν ελάχιστη μπροστά στην προσφορά του Κόκκινου Στρατού και του λαού της Σοβιετικής Ένωσης. Δεν μπορούν τα μεσαία στρώματα που διαβάζουν ότι τους πλασάρουν οι "καλοί εκδοτικοί οίκοι" να δεχτούν ότι οι εκατομμύρια νεκροί και οι προλετάριοι του Σοβιετικού λαού με επιστημονική πολεμική μέθοδο και πείσμα για τις κοινωνικες κατακτήσεις τους τσάκισαν τον ναζισμό. Αυτοί και όχι οι αμερικανοάγγλοι. Και αυτό, σε αυτό το βιβλίο, όπως και σε πολλά άλλα αποδεικνύεται. Γιατί η Ιστορία είναι επιστήμη. Είναι μεθοδολογία. Και είναι και αριθμοί. Και όλα αυτά δεν μπορούν να αμφισβητηθούν παρά μόνο με άναρθρες κραυγές στα παράθυρα των τηλεοράσεων από υπαλλήλους του κεφαλαίου και με ακατάληπτες ανοησίες στα σοσιαλ μίντια από ένα στρατό ημιμαθών και αμόρφωτων ακροδεξιών μικροαστών που η σχέση τους με την επιστήμη της Ιστορίας και την ανάγνωση βιβλίων είναι όση μιας αμοιβάδας με την πυρηνική φυσική. 

Πάμε λοιπόν να δούμε τι αποδεικνύει η πολύ προσεκτική έρευνα και επιλογή των κειμένων αυτού του βιβλίου. Βασικά δεν υπάρχει κάτι να αποδειχθεί. Υπάρχει η ανάγκη να τονιστεί η πραγματική πλευρά της ιστορίας και των γεγονότων πέρα από τα παραπάνω μυθεύματα. Η συνεχής βοήθεια αμερικανικών καπιταλιστικών κολοσσών προς τον Χίτλερ, η προσάρτηση της Αυστρίας, η συμφωνία του Μονάχου που παρέδωσε την Τσεχοσλοβακία στους Γερμανούς, το άνοιγμα του δρόμου για την επίθεση στην Πολωνία, η αρπαγή μέρους της Λιθουανίας, ο εξαναγκασμός της Ρουμανίας σε οικονομική συμφωνία εξάρτησης. Όλα αυτά βήμα βήμα με την βοήθεια και την ανοχή των δυτικών. Και με μια Σοβιετική Ένωση που συνεχώς προσπαθούσε να πετύχει με διπλωματικούς τρόπους  μια συμμαχία όλων των υπόλοιπων δυνάμεων. Και αυτές τις συνεχείς προσπάθειές της να τορπιλίζονται συνεχώς από τους αμερικανοαγγλογάλλους που όλες τους οι ενέργειες ήταν να στρέψουν τους Ναζί ενάντια στη Σοβιετική Ένωση. Τόσο μεγάλο ήταν το μένος τους για το πρώτο εργατικό κράτος του κόσμου. 

Και αφήνοντας πίσω όλες αυτές τις προσπάθειες για τη διατήρηση της ειρήνης και τη μη είσοδο των ανθρώπων στο σφαγείο του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου που ήταν τόσο κοντά φτάνουμε στη συμφωνία Ρίμπεντροπ -Μολότωφ. Αυτή που έκανε η Σοβιετική Ένωση για να μπορέσει να προετοιμαστεί πολεμικά και οικονομικά γυρίζοντας τη βιομηχανία της σε πολεμική για να μπορέσει να αποκρούσει την επερχόμενη επίθεση των Ναζιστών. Μια συμφωνία και όχι συμμαχία όπως προσπαθούν να την παρουσιάσουν τώρα πια οι δυτικοί για όλους τους λόγους που αναφέρουμε πιο πάνω αλλά ακόμα πιο πολύ για να καλύψουν την πριμοδότηση που παρείχαν στον Χίτλερ και την είσοδο τους στον πόλεμο μόλις το 1944 (οι αστείες μάχες στη Βόρεια Αφρική δεν πιάνονται καν). Μια συμφωνία κι ένας αμυντικός πόλεμος για τα κεκτημένα του πρώτου εργατικού κράτους που έδωσαν όλοι οι διαφορετικοί λαοί αυτής της αχανούς χώρας. Από τους αγρότες, τις εργάτριες στην πολεμική βιομηχανία μέχρι τον μαχητή του Κόκκινου Στρατού. Και πάντα με την καθόλου τυχαία αλλά επιστημονική οργάνωση του πολέμου. Μα πάνω απ' όλα με τη σοβιετική ψυχή. Γι' αυτό και πιο θλιβερό είναι να επικαλείται κανείς ως συμμαχία το σύμφωνο αυτό. Όχι τα παραπάνω κατακάθια και ξεπλυματίες των Ναζί, είτε έχουν ταξικά συμφέροντα χτυπώντας τους κομμουνιστές είτε είναι αμόρφωτοι λούμπεν μικροαστοί, αλλά άνθρωποι που είναι αγνοί αντιφασίστες και αγωνιστές και από την ιστορική άγνοια και ιδεοληψία την αποκαλούν έτσι. Αυτό το βιβλίο είναι μια καλή αρχή και για αυτούς!

Το βιβλίο "Ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος και η σημασία της Αντιφασιστικής Νίκης (ένα ιστορικό εγχειρίδιο) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κόκκινη Βιβλιοθήκη)

Γιώργος Κοτζιούλας(1909-1956): Αλληλογραφία και ημερολόγια... Δύο βιβλία!

Αυτοβιογραφίες, βιογραφίες, συνομιλίες... Είναι οι μαγικοί τρόποι να γνωρίσουμε αυτούς που μας έκλεψαν την καρδιά γράφοντας... Αυτά έγραφα μεταξύ άλλων σε μια παλιότερη ανάρτηση (που μπορείτε να διαβάσετε εδώ: Αυτοβιογραφίες, βιογραφίες, συνομιλίες...) που και πάλι από αυτή περνούσε ο Γιώργος Κοτζιούλας! 

Αυτή τη φορά όμως εμφανίζονται ταπεινά στο προσκήνιο και η αλληλογραφία και τα ημερολόγια. Ταπεινά γιατί τα γράμματα που του έστελναν τέτοια ήταν. Γεμάτα από ανθρωπιά και αληθινό νοιάξιμο. Μακάρι όλοι να είχαμε τέτοιους φίλους σαν αυτούς και αυτές που είχε ο συγγραφέας, ποιητής, αντάρτης, ιδρυτής της λαϊκής σκηνής του θεάτρου στα βουνά της Ηπείρου κατά τη διάρκεια της Εθνικής Αντίστασης, μεταφραστής, δοκιμιογράφος, κριτικός, εργάτης των γραμμάτων, Γιώργος Κοτζιούλας! 

Αγαπητέ Γιώργο. Αγαπητέ μου. Γιώργο μου. Αγαπητέ μου Κοτζιούλα. Πολυαγαπητέ μου Κοτζιούλα. Φίλε κ. Κοτζιούλα. Αγαπητότατέ μου ποιητή...

Μέσα από την αλληλογραφία αυτή, ο αφοσιωμένος αναγνώστης και ο ερευνητής, όπως και από τις βιογραφίες και τις συζητήσεις ανακαλύπτει όλο το πλαίσιο της εποχής, το χαρακτήρα και την αξία του σαν ανθρώπου πρώτα απ' όλα. Δεν ήταν τυχαία η αγάπη που του είχαν. Από τις σελίδες του βιβλίου παίρνουν μεγάλες μορφές των Νέων Ελληνικών Γραμμάτων της εποχής! Περνούν τα προβλήματα επιβίωσης, η φτώχια, η αγωνία για την απελευθέρωση, η αγωνία των εργατών των γραμμάτων για τα γραπτά τους. Η ζωή η ίδια.

Και τι άλλο παρά ταπεινά θα μπορούσαν να είναι και τα ημερολόγια του! Από αυτά κι αν βλέπουμε να περνά όλη του η ζωή τα μαύρα χρόνια της σκλαβιάς 1941-1948. Η ζωή του στο χωριό του στην Ήπειρο μετά από πολλά χρόνια απουσίας. Η αναγκαστική επιστροφή λόγω του λιμού της Αθήνας τον μαύρο χειμώνα 1941-1942. Μπαίνω στο χωριό το μεσημέρι. Λείπω οχτώμισι χρόνια σωστά και πολλά έχουν αλλάξει από τότε. Με δυσκολία αναγνωρίζω τα μέρη απ' όπου περνώ, προπάντων γύρω απ' το ρέμα. Ανθρώπους όμως δεν απαντώ πάρα εδώ κι εκεί• όλοι τους είναι κακοντυμένοι, φαντάσματα του εαυτού τους. Η ζωή του στο αντάρτικο, και τέλος στην εμφυλιακή Αθήνα. Και παντού η επιβίωση και τα γράμματα. Η μεγαλύτερη του αγάπη. Συγγραφείς, μεταφράσεις, λογοτεχνικά περιοδικά!

Και κάπως έτσι, μπαίνουν όσοι και όσες αγαπούν τον Γιώργο Κοτζιούλα στον κόσμο του! Και στον κόσμο του κάθε ανθρώπου των γραμμάτων που θαυμάζουν αν ο ίδιος ή άλλοι έχουν γράψει βιογραφίες, γράμματα, ημερολόγια, κριτικές! Και το ταξίδι στη χώρα των γραμμάτων και κυρίως των ανθρώπων τους συνεχίζεται! 

Αγαπητέ Κοτζιούλα: Η ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΟΤΖΙΟΥΛΑ (1927-1956), εκδόσεις ΟΔΥΣΣΕΑΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΖΙΟΥΛΑΣ: Ημερολόγια 1941-1948, εκδόσεις ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

Δημοτικά τραγούδια του χάρου με δώδεκα ξυλογραφίες του Γ. Οικονομίδη

Για πες μου, τι του ζήλεψες αυτού του Κάτου Κόσμου;

Ευτού βιολιά δεν παίζουμε, παιγνίδια δε βαρούνε,

ευτού συδυό δεν κάθουνται, συντρείς δεν κουβεντιάζουν,

είναι κ' οι νιοί ξεμάρτωτοι, κ' οι νιαίς ξεστολισμέναις,

και των μαμάδων τα παιδιά σα μήλα ραβδισμένα.

Πόσα στόματα τα τραγούδησαν, πόσες πονεμένες ψυχές τα μοιράστηκαν, πόσες γενιές τα κληρονόμησαν η μία στην άλλη και πόσοι λαογράφοι, συγγραφείς, άνθρωποι που αγάπησαν τον τόπο τα συγκέντρωσαν και τα έβαλαν στο χαρτί! Όχι μόνο τα συγκεκριμένα δώδεκα δημοτικά τραγούδια του χάρου αλλά όλο το δημοτικό τραγούδι. Κάπως έτσι φαντάζομαι θα έγινε και με όλο το αντίστοιχο δημοτικό και παραδοσιακό τραγούδι και άλλων τόπων. Γιατί κάθε λαός διαφορετικά μπορεί να εκφράζεται αλλά ο πόνος είναι ένας και η αξία της παράδοσής του είναι μοναδική. Κι όλα αυτά δεν μπορεί και δεν πρέπει να τα σκεπάσει η "κορακίστικη γλώσσα" της μιας και μοναδικής γλώσσας που τείνει να μας επιβληθεί. Εμείς σε αυτή τη γωνιά οφείλουμε να διασώσουμε τη δική μας και οι λαοί σε οποιαδήποτε γωνιά του κόσμου τη δική τους. 

Κάπως έτσι κι ο επιμελητής της έκδοσης βρήκε στο περιοδικό "Ελληνικά Γράμματα" του Κωστή Μπαστιά το 1929 πέντε από αυτά με ξυλογραφίες του Γιάννη Οικονομίδη, που κι αυτός με τη σειρά του τα είχε βρει από τη συλλογή του Γιάννη Σκαρίμπα για τα δημοτικά τραγούδια. Στα αρχεία του χαράκτη μετά από έρευνα βρέθηκαν άλλες δύο πρωτότυπες ξυλογραφίες η μία ανυπόγραφη η άλλη υπογεγραμμένη που μας ενημερώνει ότι τουλάχιστον από το 1923 ο χαράκτης εργαζόταν πάνω στα δημοτικά μας τραγούδια. Επτά τα τραγούδια λοιπόν και δέκα οι ξυλογραφίες. Και τα χρόνια να περνούν. Νέοι θάνατοι κληρονόμων, νέες έρευνες, καινούριοι φάκελοι ανοίγουν και αποκαλύπτουν στοιχεία που ταυτοποιούνται με παλιότερα δεκάδων ετών πριν.  Τελευταίο πρόβλημα η κατάσταση των σκεβρωμένων ξυλογραφιών που ξεπεράστηκε κι αυτό. Και κάπως έτσι τυπώνεται αυτός ο θησαυρός μετά από αναζήτηση χρόνων. Διάφοροι άνθρωποι, συγγενείς, ερευνητές, τυπογράφοι, επιμελητές, μεταφραστές, φιλόλογοι, χαράκτες μας χάρισαν αυτό το δώρο σε μόλις πεντακόσια αριθμημένα αντίτυπα και άλλα εκατόν πενήντα εκτός εμπορίου. Ένα από αυτά (εξαντλημένη τώρα πια η έκδοση) έφτασε δύο δεκαετίες μετά την έκδοση της σε μορφή πολύτιμου δώρου στα χέρια μου... 

Παρακαλώ σε, μάννα μου, μια χάρη να μου κάμης,

ποτέ σου γέρμα του γηλιού μην πιάνεις μοιρολόγι

γιατί δειπνάει ο Χάροντας, με τη Χαρόντισσα του. 

Κρατώ κερί και φέγγω τους, γυαλί και τους κερνάω,

κι άκουσα τη φωνούλα σου κ' εσπάραξε η καρδιά μου,

και μου ραγίστη το γυαλί και το κερί μου σβήστη,

και στάζει η στάλα του κεριού μέσ' 'ς τους αποθαμένους,

καίει των νυφάδων τα χρυσά, των νιώνε τα στολίδια.

Θυμώνει ο χάρος με τα με, 'ς τη μαύρη γης με ρήχνει,

το στόμα μ' αίμα γιόμισε, ταχείλι μου φαρμάκι.

Δημοτικά τραγούδια του χάρου με δώδεκα ξυλογραφίες του Γ. Οικονομίδη, εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ & ΔΙΑΤΤΩΝ, Αθήνα 2003, επιμέλεια Ανδρέα Δεληβορριά.

Διαβάστε ακόμα:

Gail Holst Warhaft: Επικίνδυνες φωνές. Γυναικεία μοιρολόγια και ελληνική λογοτεχνία

Διονύσιος Σολωμός: Οι ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ του στο Μεσολόγγι, το Στάλινγκραντ και τώρα πια στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη...

Στο "Μισολόγγι" η δύναμη της θέλησης που μάταια προσπαθούν να την καταβάλουν τρομαχτικές δοκιμασίες.

(Διονυσίου Σολωμού Αυτόγραφα έργα)

Η δύναμη της θέλησης και του δίκιου ήταν και είναι πάντα αυτές οι κινητήριες δυνάμεις που γύριζαν και γυρίζουν τον τροχό της Ιστορίας προς την πρόοδο του ανθρώπου. Εκεί που πρόοδος σημαίνει ελευθερία. Και εκεί πάντα έπεφταν τρομαχτικές δυνάμεις να εμποδίσουν αυτή την πορεία.

Οι ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ, θα μπορούσαν να έχουν γραφτεί και για τη Γάζα και για τη Δυτική Όχθη της Παλαιστίνης. Ο ποιητής είδε σωστά! "Έζησε" την τραγωδία των ανθρώπων του Μεσολογγίου. 

Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει•

λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει.

Τα μάτια η πείνα εμαύρισε• 

Αυτή η τραγωδία της ανθρώπινης ιστορίας επαναλήφθηκε έναν αιώνα και κάτι μετά στο Στάλινγκραντ. Εκεί που ο Κόκκινος Στρατός και οι ηρωικοί κάτοικοι του έκαναν μια διαφορετική έξοδο που πήρε φαλάγγι χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, έως το σπίτι τους, τους πολιορκητές. Ο ίδιος κλοιός, αδιαπέραστος στα μάτια των ισχυρών, διαπεράστηκε και στη Γάζα... 

Εχαμογέλασε πίκρα κι ουλεθενέ κοιτάζει•

κι ανεί πολύ τα βλέφαρα τα δάκρυα να βαστάξουν:

"Εκεί 'ρθε το χρυσότερο από τα ονείρατά μου•

με τ' άρματ' όλα βρόντησα τυφλός του κόπου χάμου.

Φωνή 'πε: "Ο δρόμος σου γλυκός και μοσχοβολημένος•

στην κεφαλή σου κρέμεται ο ήλιος μαγεμενος•

παλληκαρά και μορφονιέ, γεια σου, καλέ, χαρά σου!

Άκου, νησιά στεριές της γης, έμαθαν τ' όνομά σου!

[...]

Δρόμο αστραφτά να σχίσω τους εχθρούς καλά θρεμμένους,

σ' εχθρούς πολλούς, πολλ'άξιους, πολλά φαρμακωμένους•

να μείνεις, χώμα πατρικό, για μισητό ποδαρι•

η μαύρη πέτρα σου χρυσή και το ξερό χορτάρι.

Έναν παγκόσμιο τύπο του ελεύθερου πολιορκημένου σχεδίασε ο Σολωμός. Ενός στρατευμένου ανθρώπου στο όνομα και στην αρετή της Ελευθερίας. Στο όνομα της τόλμης. Μια και μόνη έξοδο είχαν οι δεσμώτες των περιοχών αυτών. Όταν μέσα σε αυτό το μαρτύριο έβλεπαν κάθε μέρα πρόσωπο με πρόσωπο τον θάνατο, από τα σπαθιά, τα κανόνια, τις σφαίρες, την πείνα, τότε βγαίνει ολόψυχα από μέσα τους το όραμα της επόμενης ελεύθερης μέρας. Και τότε είναι η στιγμή του μεγάλου ανθρώπου. Του πολεμιστή του Μεσολογγίου. Της μάνας του Στάλινγκραντ. Του παιδιού της Γάζας. Όλων των Γιγάντων Λαών που αγαπούν την Ελευθερία. Που θέλουν το χώμα τους να μείνει πατρικό, για μισητό ποδάρι.

Οι ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ μας δείχνουν σε τι ύψος έφτασε ο Σολωμός, δηλαδή σε τι ύψος έφτασαν οι πολιορκημένοι του Μεσολογγίου. Όταν οι άνθρωποι φτάνουν σε τέτοιο μεγαλείο τότε και ο κόσμος των Ιδεών μεγαλουργεί!

Γιατί τα λόγια της παλαιστίνιας γυναίκας και μάνας που με τόσο πάθος αποτυπώθηκαν στην καμερα μετά την εκεχειρία:

Θα μαζέψουμε τα συντρίμμια! Θα ξαναχτίσουμε τη Γάζα και θα την κάνουμε πιο όμορφη! Αυτή εδώ δίπλα μου είναι η κόρη ενός μάρτυρα και η αδερφή της.  Δίπλα μου είναι ένας ηλικιωμένος κι ένας νέος άντρας. Όλοι μαζί θα την ξαναχτίσουμε και θα γίνει καλύτερη από πριν.  Η Γάζα είναι μέσα μας. Εμείς είμαστε αυτοί που παραμείναμε ακλόνητοι εδώ και αντέξαμε. Κανένας τους δεν κατόρθωσε τίποτα. Ούτε οι ηγέτες ούτε κάποια άλλη χώρα. Το αληθινό κατόρθωμα είναι εδώ. Αυτοί που τα κατάφεραν είμαι εγώ, αυτή και αυτοί και είμαστε περήφανοι. 

...είναι τα λόγια του Σολωμού για την μεσολογγίτισσα γυναικα και μάνα. Την εξυψώνει μέσα στο έργο του... Γιατί είναι ένα οικουμενικό έργο...

"Ψυχή μεγάλη και γλυκειά, μετά χαράς σ' το λέω:

Θαυμάζω τες γυναίκες μας και στ' όνομά τους μνέω.

Εφοβήθηκα κάποτε μη δειλιάσουν και τες επαρατήρησα αδιάκοπα.

Απόψε, ενώ είχαν τα παράθυρα ανοιχτά για δροσιά, μία απ' αυτές, η νεώτερη, επήγε να κλείσει, αλλά μία άλλη της είπε: "Όχι, παιδί μου• άφησε να μπει μυρωδιά από τα φαγητά• είναι χρεία να συνηθίσουμε.".

Κι έτσι λέγοντας εματάνοιξε το παράθυρο, και η πολλή μυρωδιά των αρωμάτων εχυνόταν μέσα κι εγιόμισε το δωμάτιο. 

Και η πρώτη είπε: "Και το αεράκι μας πολεμάει".

Μια άλλη έστεκε σιμά εις το ετοιμοθάνατο παιδί της.

Και άλλη είπε χαμογελώντας, να διηγηθεί καθεμία τ' όνειρό της. 

[...]

Κι αφού όλες εδηγήθηκαν τα ονείρατά τους, εκείνη που 'χε το παιδί ετοιμοθάνατο είπε: Ιδές, και εις τα ονείρατα ομογνωμούμε, καθώς εις τη θέληση και εις όλα τ' άλλα έργα". Και όλες οι άλλες εσυμφώνησαν κι ετριγύρισαν με αγάπη το παιδί της που 'χε ξεψυχίσει. 

Ιδού, αυτές οι γυναίκες φέρονται θαυμαστά• αυτές είναι μεγαλόψυχες και λέμε ότι μαθαίνουν από μας• δε δειλιάζουν, μολονότι τους επάρθηκε η ελπίδα που είχαν να γεννήσουν τέκνα για τη δόξα και την ευτυχία. Εμείς λοιπόν μπορούμε να μάθουμε απ' αυτές και να τες λατρεύουμε έως την ύστερη ώρα.

Τα αποσπάσματα μεταφέρθηκαν στο πολυτονικό σύστημα κρατώντας την ορθογραφία του πρωτότυπου και είναι από το βιβλίο των εκδόσεων "στιγμή" σε επιμέλεια Στυλιανού Αλεξίου.

Λογοτεχνικές λεπτομέρειες #4: Για τους λάτρεις του Λουίς Σεπούλβεδα...

Ω Κάρμεν Γιάνιες! Ώστε εσύ ήσουν λοιπόν η μελαχρινή! Κι εσύ Μάρσια Εσκαντλεμπέρι! Ώστε εσύ ήσουν η ξανθιά! Εσείς, μεγάλες γυναίκες που επιβιώσατε από την περιβόητη βίλα Γκριμάλντι... Εκεί που ο ανθός του χιλιανού λαού και της χιλιανής νεολαίας, πέντε χιλιάδες άνθρωποι, βασανίστηκαν με τον πιο απάνθρωπο τρόπο από μια συμμορία ακροδεξιών που η μόνη ηθική τους ήταν τα όπλα. Από εκεί που κάποιοι ακόμα αγνοούνται...

Σκαλίζοντας πάντα σε παλιότερες σπάνιες κι εξαντλημένες εκδόσεις έπεφτα πάνω σε θησαυρούς που στη συνέχεια γίνονται αυτή η ωραία ενότητα των "λογοτεχνικών λεπτομερειών" που τόσο αγαπώ! Αυτή τη φορά όμως, σαν το λουλούδι την άνοιξη, εμφανίστηκε μπροστά μου σε μια καινούργια έκδοση αυτή η συγκινητική λεπτομέρεια! Μου εμφανίστηκαν με τα πλήρη ονόματά τους αυτές οι δύο υπέροχες γυναίκες! Αυτές οι τόσο δυνατές κι αποφασισμένος γυναίκες του Γίγαντα χιλιανού Λαού! Αυτές που ύμνησε ο σύντροφος της Κάρμεν, ο μεγαλύτερος συγγραφέας και παραμυθάς της Χιλής Λουίς Σεπούλβεδα, στο διήγημα με τίτλο "Η ξανθιά και η μελαχρινή" που βρίσκεται στο καλύτερο βιβλίο του "Χρονικά του περιθωρίου".

Κάρμεν, δεν ήξερες ποια ήταν δίπλα σου σε αυτή τη δοκιμασία. Μόνο τα σώματα η μία της άλλης φροντίζατε και αγκαλιάζατε μετά τα ηλεκτροσόκ και ότι άλλο σκαρφίζονταν οι τύραννοι για να λυγίσετε εσείς οι αλύγιστες! Σαν τις δικές μας εξόριστες και φυλακισμένες αγωνίστριες. Σαν τους δικούς μας Μακρονησιώτες...

Είχα φυλάξει ένα παλιό απόκομμα εφημερίδας από την εποχή της Λαϊκής Ενότητας του Σαλβαδόρ Αγιέντε [...]. Έδειχνε τη φωτογραφία μιας όμορφης νεαρής δημοσιογράφου [...]. Την είχα κρατήσει, αφού πρώτα διάβασα τ' όνομα της στο κάτω μέρος της φωτογραφίας, και από τότε την έχω πάντα μαζί μου, ανάμεσα στις φωτογραφίες και τις αναμνήσεις μου.

Η γυναίκα στη φωτογραφία ήταν η Μάρσια Εσκαντλεμπέρι, η γυναίκα που είχα γνωρίσει στη διαβόητη βίλα Γκριμάλντι [...] που δημιούργησε ο Πινοτσέτ.

Στην εξορία, ρώτησα πολλές φορές όσους πίστευα ότι μπορεί να γνώριζαν κάτι για τη Μάρσια, αλλά ποτέ δεν πήρα πληροφορία. [...] Τελευταία φορά που είχα δει τη Μάρσια ήταν -τραυματισμένη και μες στα αίματα- σ' εκείνον τον υγρό, δύσοσμο τόπο βασανιστηρίων μαζί μ' άλλες γυναίκες. 

Άρχισα εκ νέου την αναζήτηση της Μάρσια. [...] Υπάρχουν δεσμοί αίματος που, σε στιγμές αλληλεγγύης, ενώνουν άντρες και γυναίκες για πάντα. Με είχε εντυπωσιάσει το σθένος της απέναντι στους βασανιστές της και η θέληση της να ζήσει.

Μέχρι που χτύπησε το τηλέφωνό σου Κάρμεν! Από την άλλη μεριά της γραμμής ήταν αυτή!

"Γεια σου, Κάρμεν", είπε μια γλυκιά, χιλιανής φωνή. "Γεια σου" απάντησα έκπληκτη, "ποια είσαι;" . Μερικά δευτερόλεπτα αργότερα, μου λέει: "Είμαι η Μάρσια". Δεδομένου του τόπου, δεν θα μπορούσε παρά να ήταν η μία και μοναδική Μάρσια [...] Ποια άλλη Μάρσια θα μου μιλούσε με τέτοια οικειότητα, παρά τα τόσα χρόνια που είχαμε να βρεθούμε;

"Πως είσαι; Που είσαι; Μπορώ να σε δω;" οι ερωτήσεις όρμησαν σα χείμαρρος. 

"Μα, φυσικά καλή μου" μου λέει η Μάρσια με τη γαλήνη και γλυκιά φωνή της. Βρίσκομαι στο λόμπι του ξενοδοχείου σου. [...]

Κατέβηκα όσο πιο γρήγορα μπορούσα με την καρδιά μου να κοντεύει να σπάσει. Η Μάρσια ήταν εκεί. [...]

Αγκαλιαστήκαμε σφιχτά, σαν να ήμαστε φίλες μια ολόκληρη ζωή. Όποιος μας παρακολουθούσε θα το θεωρούσε δεδομένο. Είχαμε βρεθεί μαζί, τόσο κοντά στο θάνατο, κι αυτό δημιουργεί πάντα αόρατους δεσμούς αγάπης και άρρηκτης αλληλεγγύης. 

Λίγες μέρες αργότερα, ο Λούτσο (εννοεί τον Λουίς Σεπούλβεδα) θα αποτύπωνε σ' ένα όμορφο κείμενο τη μοναδική και φανταστική ιστορία μας. "Η ξανθιά και η μελαχρινή". 

Συνάντησα τη Μάρσια το 1997, στη Βενετία, στην πλατεία του Αγίου Μάρκου, και μετά από είκοσι τρεις ολόκληρα χρόνια, αγκαλιαστήκαμε και κλάψαμε. Είχαμε επιβιώσει! 

Αυτές ήταν και είναι λοιπόν οι δύο γυναίκες, η ξανθιά και η μελαχρινή. Κι αυτό το χρωστάμε στο εξαιρετικό βιβλίο (τι άλλωστε διαφορετικό θα μπορούσε να ήταν) της Κάρμεν Γιάνιες: ΕΝΑΣ ΕΡΩΤΑΣ ΕΞΩ ΑΠ' ΤΟ ΧΡΟΝΟ. Η ΖΩΗ ΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΛΟΥΙΣ ΣΕΠΟΥΛΒΕΔΑ, από τις εκδόσεις opera. Ένα βιβλίο και μια λεπτομέρεια που μακάρι να μην είχαμε μάθει ποτέ. Γιατί αφορμή αυτό του βιβλίου ήταν ο θάνατος του Λουίς Σεπούλβεδα τον Απρίλη του 2020 κατά τη διάρκεια της πανδημίας.  

(Τα πλάγια γράμματα είναι αποσπάσματα από το βιβλίο σε μετάφραση των: Μαρία Αθανασίου, Θεώνης Κάμπρα, Αλίκης Μανωλά, Ιφιγένειας Ντούμη, Κωνσταντίνου Παλαιολόγου)

Η ξανθιά και η μελαχρινή (του Λουίς Σεπούλβεδα)

Τις βλέπω να περνούν στους δρόμους της Βενετίας, και κάνω δύο βήματα μπρος ή πίσω για να τις δω καλύτερα, για να τις χορτάσω, γιατί είναι όμορφες και γεμίζουν το φθινοπωρινό βράδυ με αυτή την ξεχωριστή ομορφιά που χαρίζουν τα σαράντα πέντε χρόνια τους - μια ομορφιά που ωρίμασε μέσα σε χαρές και βάσανα. μέσα σε έρωτες που ρουφήχτηκαν μέχρι την τελευταία γουλιά, και μέσα σε ταραχές που ποτέ δε σβήνουν.

Δε γνωρίστηκαν ούτε σε κάποιο πάρκο ούτε σε κάποιο χορό, αλλά στα μπουντρούμια ενός ζοφερού στρατοπέδου που λέγεται Βίλα Γκριμάλντι και κατέχει δικαιωματικά περίοπτη θέση στο διεθνή κατάλογο της φρίκης και της ατιμίας. 

Ήταν νύχτα στο Σαντιάγο της Χιλής όταν έσυραν τη μελαχρινή έξω από το σπίτι της, τη χτύπησαν για να την αποσπάσουν απ' το γιο της, την έσπρωξαν να μπει σ' ένα αυτοκίνητο χωρίς πινακίδες, και μ' ένα τσιρότο εξαφάνισαν τον κόσμο από τα μάτια της.

Σήμερα, η μελαχρινή κοιτάζει τον ήλιο που καθρεφτίζεται στα κανάλια, και χαμογελά

Ήταν νύχτα στο Σαντιάγο της Χιλής όταν έσυραν την ξανθιά έξω απ' το σπίτι της, τη χτύπησαν για να την αποσπάσουν απ' το γιο της και τη φωτογραφία του δολοφονημένου άντρα της, την έσπρωξαν να μπει σ' ένα αυτοκίνητο χωρίς πινακίδες και μ' ένα τσιρότο εξαφάνισαν τον κόσμο από τα μάτια της.

Σήμερα, η ξανθιά κοιτάζει τα περιστέρια στην Πλατεία Αγίου Μάρκου και χαμογελά.

Δεν ήταν ούτε νύχτα ούτε μέρα όταν η μελαχρινή, γυμνή και τρέμοντας μετά τις πρώτες ανακρίσεις, σήκωσε ελαφρά το πανί που ήταν δεμένο στα μάτια της. Χρόνος νεκρός. Χρόνος αμέτρητος. Είναι γεμάτη μελανιές απ' τα χτυπήματα, καψίματα απ' τα ηλεκτρόδια. Τότε, δαγκώνει τα χείλια και μ' όλη την αγάπη του κόσμου μουρμουρίζει: « Δε θα μιλήσω, δε θα τους πω τίποτα, δε με νίκησαν».

Δεν ήταν ούτε νύχτα ούτε μέρα όταν η ξανθιά, γυμνή και τρέμοντας μετά τις πρώτες ανακρίσεις, σήκωσε ελαφρά το πανί που ήταν δεμένο στα μάτια της. Χρόνος νεκρός. Χρόνος αμέτρητος. Είναι γεμάτη σημάδια από τις μπότες, απ' το ηλεκτρικό βούνευρο. Τότε, δαγκώνει τα χείλια και μ' όλη την αγάπη του κόσμου μουρμουρίζει: « Δε θα μιλήσω, δε θα τους πω τίποτα, δε με νίκησαν».

Βέβαια, έκλαψαν κι οι δύο - για λίγο, γιατί οι ένδοξες γυναίκες της γενιάς μου και της Ιστορίας μου δεν αφήνουν τον πόνο να επιβληθεί σ' αυτά που έπρεπε να κάνουν: να οργανώσουν τη σιωπή, να μπερδέψουν την ένστολη αλητεία, ν' αντισταθούν.

Όταν ιδώθηκαν για πρώτη φορά κάτω απ' τον ισχυρότατο ήλιο των είκοσι πέντε βατ που φώτιζε περιοδικά το κελί, αγκαλιάστηκαν για να ζεσταθούν, κι αφού η μία περιποιήθηκε τις πληγές της άλλης, πέρασαν στην ανταλλαγή πληροφοριών για ό,τι είχαν προλάβει να δουν. «Πρέπει να 'μαστε σ' αυτό το μέρος», «Είδα να βγάζουν έξω δύο συντρόφισσες που δε σάλευαν», «Μην πιεις νερό μετά το ηλεκτρικό βούνευρο».

Απ' το «ματάκι» της πόρτας, οι δήμιοι τις έβλεπαν και τις νόμιζαν πεσμένες, και τις νόμιζαν χαμένες. Φουκαράδες! Πού να φανταστούν ότι αυτά τα δύο σώματα ήταν ένα πυρήνας Αντίστασης!

Σήμερα, θυμούνται πως κουβέντιαζαν και γι' άλλα πράγματα: «Σου 'τρεξε το ρίμελ» είπε η μελαχρινή, χαϊδεύοντας τα μαυρισμένα μάτια της ξανθιάς, «Χάλια είναι το κοκκινάδι σου» είπε η ξανθιά, χαϊδεύοντας τα χείλια της μελαχρινής. 

Ταξίδευαν απ' το κελί τους, κι ανάμεσα σε δύο βασανιστήρια, επισκέφτηκαν τη Ρώμη, το Λονδίνο, το Τολέδο, το Σάο Πάολο. Τραγούδησαν τραγούδια του Σερά και της Βιολέτα Πάρα. Απάγγειλαν ποιήματα του Νερούδα και του Αντόνιο Ματσιάδο. Μαγείρεψαν με συστατικά ευτυχισμένων αναμνήσεων. Η μελαχρινή ήταν ποιήτρια κι ήθελε να γίνει σπουδαία ποιήτρια. Η ξανθιά ήταν δημοσιογράφος κι ήθελε να γίνει σπουδαία δημοσιογράφος. 

Σήμερα, η Κάρμεν Γιάνιες, η μελαχρινή, βλέπει τα ποιήματά της να δημοσιεύονται στην Ισπανία, τη Γερμανία, τη Σουηδία και την Ιταλία, και η Μάρσια Σκαμτελμπέρι, η ξανθιά, βλέπει τα άρθρα της να δημοσιεύονται σε πολλές γλώσσες.

Τις βλέπω να βαδίζουν (τι όμορφες που είναι!), κάνω ένα βήμα μπρος ή πίσω, και κάθε φορά μου φαίνονται όλο και πιο όμορφες, καθώς τα περιστέρια πιάνουν να πετούν στο πέρασμά τους και να γράφουν στον ουρανό «Γεια σας συντρόφισσες!» [...]. Εκείνες χαμογελούν και θυμούνται πως ένας ένστολος σατράπης της Βίλα Γκριμάλντι τις έλεγε «πουτάνες της άκρας αριστεράς» όταν του εξαντλούνταν το ρεπερτόριο με στρατιωτικές βρισιές.

Η μελαχρινή και η ξανθιά. Η Κάρμεν και η Μάρσια. Να τες: βαδίζουν με τη σίγουρη περπατησιά τους και την περηφάνια αυτού που τα 'παιξε όλα. Αυτά τα σώματα μιλούν γι' αγάπη, φυλάνε την αγάπη μην πέσει. Αυτά τα χείλια που σε προκαλούν να τα φιλήσεις, γόγγυξαν, αλλά δεν είπαν ούτε ένα όνομα ανθρώπου, δέντρου, ποταμού, βουνού, δάσους , δρόμου, λουλουδιού. Δεν είπαν τίποτα που θα μπορούσε να οδηγήσει κάπου τους δήμιους. Κι αυτά τα μάτια που λούζονται στο φως και φωτίζουν, έκλαψαν με αξιοπρέπεια τους νεκρούς μας. 

Ολάνθιστες μινιφορούσες της δεκαετίας του '70 που αναστάτωναν τις αίθουσες διδασκαλίας και τα ήθη, ανατροπείς του έρωτα και των ιδεολογιών, συντρόφισσες της ψυχής και της ελπίδας, με τι καμάρι σας κοιτάζω να περνάτε!

[Το διήγημα «Η ΜΕΛΑΧΡΙΝΗ ΚΑΙ Η ΞΑΝΘΙΑ» βρίσκεται στο εξαιρετικο, ίσως το καλύτερο βιβλίο συλλογής διηγημάτων του Λουίς Σεπούλβεδα, «Χρονικά του περιθωρίου» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «opera», σε μετάφραση πάντα του Αχιλλέα Κυριακίδη.

Διαβάστε ακόμα:

Luis Sepulveda [1949-2020], τελευταίο ταξίδι για τον κόσμο στο τέλος του κόσμου...

Οι περιπέτειες του Πέτρου Γεωργίου: ΝΟΣΗΡΟΙ ΜΗΥΡΥΚΑΣΜΟΙ * Συνωμοσία γραφιάδων της γριάς

Ήραααα, Ήραααα, Ήραααα! 

Αυτό το σύνθημα των φίλων του Ηρακλή στριφογύριζε στο κεφάλι μου και σιγοτραγουδούσα όση ώρα διάβαζα αυτό το μικρό βιβλιαράκι! Κι αργότερα στις υπόλοιπες υποχρεώσεις της καθημερινότητας συνέχιζε να βουίζει μέσα μου! Και κάπου εκεί στο πέταλο της θύρας 10 μαζί με τους άλλους αυτονομίτες που κάποτε την είχα επισκεφτεί κι εγώ με έβλεπα να το φωνάζω! Ένα βιβλιαράκι που το απόλαυσα κεφάλαιο κεφάλαιο, παράγραφο παράγραφο, λέξη λέξη! Τι μπορεί άραγε να με συνέδεε με τον Μάκη Σαρλή και τον νεαρό Ηρακληδέα συνοδοιπόρο του και γέλασα τόσο πολύ και στο τέλος συγκινήθηκα; Να είναι η old school γενιά, τα πάθη που σέβομαι, το ταξικό τους ένστικτο, οι αντιφάσεις τους; 

Αλλά ας μείνω στον Μάκη Σαρλή γιατί αυτό είμαι σίγουρος ότι θέλει κι ο συγγραφέας συνοδοιπόρος του! Ένα απλό γκουγκλάρισμα θα βοηθήσει να μάθεις φίλη αναγνώστρια και φίλε αναγνώστη. Αλλά μόνο την επιφάνεια... Εδώ θα μάθεις ότι αυτή η φιγούρα της πόλης Ο Μάκης ήταν Μαρξιστής, χωρίς να το ξέρει! Ο Μάκης ο στραβοστόμης, για τους παροικούντες στη Θεσσαλονίκη ο στραβοστόμης είναι αυτός που η τρέλα για την ομάδα του τον κάνει να στραβώνει το στόμα του όταν παθιάζεται ενώ φτύνει φοβερές ατάκες! Εδώ θα δούμε την ατόφια λαϊκότητα, τη συντροφικότητα, το πάθος, τις αντιφάσεις, τη μεγαλοσύνη ψυχής και τη γνησιότητα ενός ανθρώπου που όπως έλεγε και ένας άλλος οπαδός, αρχηγική μορφή ομάδας της Αθήνας Είμαι εκεί δεμένος πίσω από το άρμα της ομάδας μου. Με σέρνει. Δεν μπορώ να κάνω πίσω με τίποτα. Είναι ένα γλυκό λάθος. Εσύ δεν έχεις κάνει "λάθη" στη ζωή σου; Έτσι κι ο Μάκης! Ακόμα και τις τελευταίες μέρες της ζωής του, εκεί στο νοσοκομείο, χτυπημένος άσχημα από τον καρκίνο, κανόνιζε να είναι όλος ο λαός του Ηρακλή ασφαλής και ενωμένος. Να μπει να δει την ομάδα του χωρίς να πληρώσει τα εξωφρενικά εισιτήρια. Ήξερε ότι πεθαίνει και είπε στον ανώτερο αστυνομικό από το τηλέφωνο Τόσα χρόνια που πηγαίνουμε στις Σέρρες, γίνονται επεισόδια και ότι αν ήθελε η αστυνομία, να μη γίνει το παραμικρό αυτή τη φορά θα έπρεπε να είναι όσο το δυνατό πιο μακριά από τα "παιδιά με τις κουκούλες". "Να μη φαίνονται οι αστυνομικοί. Και να το ξέρεις είναι καλά παιδιά αυτοί, απλά δε συμπαθούν τις αρχές!" Αυτά και άλλα πολλά με το γνήσιο ένστικτο του και τις στραβοστομιές του έλεγε ο Μάκης Σαρλής. Αυτή η γνήσια λαϊκή φιγούρα. Το μόνο κρίμα είναι ότι όλη αυτή την ενέργεια του, την αγωνιστικότητα για τον ημίθεο, την οργανωτικότητά του και το πάθος του τα έδωσε σε αυτό, ας το πούμε έτσι, γλυκό λάθος... Κι όχι εκεί που θα έπρεπε... Αλλά έτσι είναι τα πάθη... Και αυτό το μικρό ιστολόγιο τα σέβεται με το παραπάνω! Α! Και ευχαριστεί τον άγνωστο αυτό συγγραφέα του μικρού αυτού διαμαντιού! Ψάξτε το οι μεγαλύτεροι, η παλιά άγρια νεολαία και διαβάστε το!

Το βιβλίο "Οι περιπέτειες του Πέτρου Γεωργίου - ΝΟΣΗΡΟΙ ΜΗΡΥΚΑΣΜΟΙ * Συνωμοσία γραφιάδων της γριάς" από τις εκδόσεις Άλφα/Θήτα/Δέκα κυκλοφορεί και μπορείτε και να το παραγγείλετε από το βιβλιοπωλείο ΑΚΥΒΕΡΝΗΤΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ στη Θεσσαλονίκη.

Μια συζήτηση με τις εκδόσεις "Κόκκινη Βιβλιοθήκη"

Τα "φύλλα" είναι ένα ιστολόγιο που αγαπά την ανάγνωση, τη γραφή, τα βιβλία. Ο συντάκτης του γράφει για βιβλία που διάβασε, τις δικές του ιστορίες, γράφει για πολιτικοϊστορικά γεγονότα με αναφορές στη λογοτεχνία και τα ποιήματα. Αλλά πέρα από την απόλαυση της ανάγνωσης των μυθιστορημάτων (πάντα με ένα νόημα), υπάρχει και η στράτευση. Η πολιτική στράτευση! Κι αυτό είναι ολοφάνερο σ' αυτό το ιστολόγιο. Η εκτίμησή του στις στρατευμένες στην "Υπόθεση" για την αλλαγή αυτού του σάπιου κόσμου εκδόσεις είναι απεριόριστη! Εκδόσεις που δεν έχουν στόχο το κέρδος αλλά έχουν στόχο το κέρδος... Το κέρδος που θα έχουν όλοι οι άνθρωποι, η φύση, τα ζώα. Όλος ο πλανήτης! Αυτό, του τέλους της εκμετάλλευσης! Της ελευθερίας! 

Γι' αυτό λοιπόν τα "φύλλα" παρουσιάζουν με μεγάλη χαρά σήμερα μια μικρή κουβέντα που έγινε με τον Γ., μελος των εκδόσεων Κόκκινη Βιβλιοθήκη, εκδόσεων στρατευμένων κομμουνιστών με πολύ σπουδαίο και συγκινητικό έργο. Ολόψυχα τους εύχονται να συνεχίσουν!

Κόκκινη Βιβλιοθήκη λοιπόν! Γιατί κόκκινη;

H βάφτιση των εκδόσεων έγινε σε ένα καφενεδάκι στου Βύρωνα, που καθόμασταν στη μνήμη του συντρόφου μας Λουκά το 2014. Στις συζητήσεις για το πώς να ονομάσουμε τον μικρό μας εκδοτικό, έπεσε η ιδέα… άρεσε και από τότε την υιοθετήσαμε. Κόκκινη γιατί θέλαμε να δείξουμε το στίγμα μας και να αποδώσουμε  τον πολιτικό μας προσανατολισμό. Μη ξεχνάς ότι η Κόκκινη Βιβλιοθήκη είναι σάρκα από τη σάρκα της Βίδας.    

Βλέπω μια συγκεκριμένη περίοδο και θεματολογία της Ιστορίας που ασχολείστε στις εκδόσεις σας. Παίζει ρόλο όλη αυτή η προσπάθεια της επιθετικής και ανιστόρητης αναθεώρησης της Ιστορίας;

Ένας από τους λόγους που η ΚΒ ξεκίνησε να εκδίδει βιβλία ήταν και αυτός ο λόγος. Η πάλη μας ενάντια στον αναθεωρητισμό και στην λασπολογία πάνω στα ζητήματα που άνοιξε η πάλη του λαού μας την περίοδο Κατοχής- Αντίστασης-Εμφυλίου. Μια πολιτικοΐδεολογική πάλη με κάθε είδους αριστερούς και δεξιούς αντικομμουνιστές που τα μέλη μας έδωσαν και δίνουν με συνέπεια όλα αυτά τα χρόνια. Καρπός αυτής της πάλης είναι και η Κ.Β. ως εργαλείο γνώσης στα χέρια των προλετάριων αγωνιστών/στριών.   

Πες μας λίγα λόγια για την επαφή σας με τα δρώντα πρόσωπα εκείνης της εποχής που ζουν ακόμα και συναντιέστε κατά τη διάρκεια της ετοιμασίας των βιβλίων τους. Πώς αντιμετωπίζετε αυτή την εμπειρία; Πρακτικά, συναισθηματικά, πολιτικά.

Όπως καταλαβαίνεις είμαστε η τελευταία γενιά που μπορεί να έχει μνήμες με αγωνιστές/στριες από την δρακογενιά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ. Προσωπικά μιλώντας ως εγγόνι μαχητών του ΔΣΕ που βρέθηκαν στην Τασκένδη ήταν στοίχημα να βρεθώ με όσα περισσότερα αντίστοιχα παιδιά/εγγόνια κινιόνταν πολιτικά στην Αθήνα και ενδιαφέρονταν να τυπώσουμε βιβλία ντοκουμέντα για το επαναστατικό ΚΚΕ και τον ΔΣΕ. 

Τελικά έπιασε τόπο αυτή η προσπάθεια και πλέον η Κ.Β. έχει αγκαλιαστεί από πλήθος ανθρώπων από την πολιτική προσφυγιά και έχουν βοηθήσει πολύμορφα έτσι ώστε να εκδοθούν βιβλία για τον ΔΣΕ και όχι μόνο.

Μόνο δύναμη μπορείς να πάρεις όταν έχεις βρεθεί με μαχητές και μαχήτριες του ΔΣΕ. Η Κ.Β. προσπαθεί να μεταδώσει αυτή τη δύναμη στους νεότερους και φυσικά να διαδώσει ιστορικές αλήθειες που δεν θέλουν να λέγονται από τη σημερινή ψευτοαριστερά και από τους δημοσιολόγους του αστικού μπλοκ φυσικά.  

Πόσους τίτλους έχετε εκδώσει; Κι αν θες πες μας μερικούς που θεωρείς ότι ξεχωρίζουν. Αν και όλοι φαντάζομαι είναι "παιδιά" σας!

Δίκιο έχεις, όλα τα βιβλία και οι μικρές μπροσούρες έχουν την φροντίδα μας και όλα έχουν το καθένα ένα «εσωτερικό» σκεπτικό για την προώθηση των πολιτικών ζητημάτων και στο σήμερα. Να σου πω ένα παράδειγμα. Τυπώσαμε την 6η Ολομέλεια του ΚΚΕ (1934) υπερασπίζοντάς την από την ιδεολογική επίθεση που δέχεται από τα διάφορα ρεύματα της "νέας αριστεράς", των τροτσκιστών αλλά και στο δοκίμιο της ιστορίας του σημερινού ΚΚΕ. Τα κομβικά ζητήματα που έθεσε το ΚΚΕ εκείνης της περιόδου είναι που το έκανε κόμμα πλατιών μαζών και το τροφοδότησε πολιτικοΐδεολογικά στην πάλη του για μια λαϊκοδημοκρατική Ελλάδα. Το έδωσα ως ένα μικρό παράδειγμα και δε θα σε κουράσω με τα πιο «ειδικά» ζητήματα περί των πολιτικών στοχέυσεων με τις εκδόσεις. 

Σύνολο έχουμε τυπώσει τρείς μπροσούρες και εφτά βιβλία.

Ξεχωρίζει για μένα η 2η έκδοση του Ημερολογίου του Καπετάν Διαμαντή γιατί για πολλά χρόνια ψάχναμε μέσα σε δεκάδες βιβλία για Ρούμελη και άλλες πηγές για να ξεκλειδώσουμε λέξεις και φράσεις μέσα από το Ημερολόγιο. Οι εκατό σημειώσεις του βιβλίου από την Κ.Β. είναι η καθεμία γραμμένη πραγματικά με πολλή δουλειά για να διασταυρωθεί και να πάρει τη θέση της κάτω από το συγκλονιστικό ημερολόγιο του Καπετάν Διαμαντή. Όμως υπάρχει και κάτι άλλο που θεωρώ ότι ξεχωρίζει πέρα από τα ίδια ιστορικά ντοκουμέντα. Ότι μια γενιά ανθρώπων και νεότερων παιδιών έχουν μάθει να δουλεύουν συλλογικά και να φτιάχνουν εκδόσεις με προσανατολισμό τους το κομμουνιστικό κίνημα και την ιστορία του. Δεν υπάρχει πιο ωραίο πράγμα από το να βλέπεις νέους ανθρώπους να ασχολούνται με τον ΔΣΕ και την ιστορία του ΚΚΕ.

Ένα βιβλίο που είναι απίστευτο ντοκουμέντο είναι του μαχητή του ΔΣΕ Σπύρου Γιώτη «Δροπολίτη» γιατί περιγράφει όλη την πορεία τού ηπειρώτικου αντάρτικου μέχρι και την Τασκένδη αλλά και μετά αυτά που τράβηξαν οι ζαχαριαδικοί από τους πραξικοπηματίες. Νομίζω όμως ότι όσο με αφήνεις θα αρχίζω να μιλώ για κάθε βιβλίο ξεχωριστά και θα γίνει η ανάρτηση σεντόνι, οπότε και σταματάω…

Θα σου πω κι εγώ έναν δύο που ξεχωρίζω: Είναι το "Ημερολόγιο του Καπετάν Διαμαντή. Και το κάπως πιο προσωπικό για εσένα "Από τους Χιονάδες του Έβρου στις Λαϊκές Δημοκρατίες και την Πολιτική Προσφυγιά". Πες μου δυο λόγια.

Εδώ με βάζεις σε κάτι πιο συναισθηματικό, πολιτικό αλλά και εσωτερικό για τη προσωπική μου πολιτικοποίηση. Σε αυτό το βιβλίο μαζί με τον παππού μου ο οποίος είναι παιδί του Εμφυλίου, γιός μαχητή του ΔΣΕ από τον Έβρο, καταγράφουμε την ιστορία της οικογένειας. Χάθηκαν τρείς μαχητές του ΔΣΕ, όλοι μέλη της οικογένειας σε μάχες στον Έβρο και στον Γράμμο. Έζησε μονάχα ένας ο Πασχάλης, προππάπους μου. Βρήκα όσα περισσότερα διάσπαρτα στοιχεία μπορούσα, μιλάμε για διαλυμένες οικογένειες μετά το 1949 και με την βοήθεια του παππού μου καταφέραμε να βγάλουμε μια έκδοση που έρχεται να προστεθεί στην πάλη ενάντια στη λήθη και να αναδείξει τον δημοκρατικό Έβρο και την λαϊκή πάλη με τον ΔΣΕ και το ΚΚΕ μπροστάρη. Είναι από τα βιβλία που μόλις εκδόθηκε έκλαψα γιατί μπορεί η οικογένεια να χωρίστηκε για πάντα και ηττημένη να βρέθηκε στις λαϊκές δημοκρατίες και την ΕΣΣΔ  αλλά ένιωσα ότι αυτό το βιβλίο κάπως την ξαναδένει…

Σε ξαναγυρίζω λοιπόν στο βιβλίο γι' αυτή την εμβληματική μορφή του τόπου μας, τον Καπετάν Διαμαντή. Μου έρχεται  στο μυαλό η εκδήλωση που έγινε στην ταράτσα του χώρου σας (Πολιτική Ταξική Οργάνωση "Βίδα"). Θα ήθελα να μας πεις πως βλέπετε το συνδυασμό εκδόσεων βιβλίων με το ευρύτερο πολιτιστικό κομμάτι. Να πω στους αναγνώστες και τις αναγνώστριές μας ότι ήταν μια υπέροχη καλοκαιρινή βραδιά που πέρα από την παρουσίαση του βιβλίου και τη συζήτηση είχε κι ένα μουσικό μέρος με μουσική της Στερεάς Ελλάδας και με μουσικούς που μας μάγεψαν και μας οδήγησαν στην εποχή και εκείνον τον τόπο. 

Η πολιτιστική εκδήλωση που αναφέρεσαι ήταν για όλες και όλους μια βραδιά αξέχαστη. Ανέδειξε τον ευρύτερο λαϊκό πολιτισμό του τόπου μας. Τα τραγούδια που επιλέχθηκαν από τους συντρόφους μουσικούς μας έδεσαν τις ηρωικές στιγμές του ΔΣΕ και των μαχητών του και ανέδειξαν και άλλες πλευρές των ανθρώπων με τα δίκοχα και το «Δέλτα σε κύκλο». Σκέψου σε πόσες μαρτυρίες αγωνιστών της Ιης και ΙΙης Μεραρχίας έχουμε διαβάσει αγαπημένα δημοτικά τραγούδια που σιγοτραγουδούσαν ή και χόρευαν οι μαχητές και οι μαχήτριες στο λίγο ελεύθερο χρόνο που είχαν στην ανάπαυλα των συνεχόμενων μαχών… Το ζήτημα που θέτεις για τον συνδυασμό εκδόσεων με το ευρύτερο πολιτιστικό κομμάτι είναι αλληλένδετο και νομίζω θα συμφωνήσεις και συ με την πολύ καλή δουλειά που κάνεις με τις βιβλιοκριτικές σου στα "φύλλα". Ο αγώνας όλων μας για την ανάδειξη μιας λαϊκής-προλεταριακής κουλτούρας σε όλα τα πεδία είναι ένας αγώνας ζωής, ένας αγώνας που πρέπει να προωθεί έναν άλλο πολιτισμό και να μην αφήνει το μονοπώλιο του πολιτισμού στα χέρια των εκμεταλλευτικών τάξεων και της ιμπεριαλιστικής προπαγανδιστικής μηχανής. Θα χαρώ πραγματικά στην επόμενή μας συνάντηση να μιλήσουμε για τα ζητήματα της τέχνης και δημιουργίας ευρύτερα και πως χρειάζεται να πολεμηθεί με αυτά η μοιρολατρία, η ηττοπάθεια, ο πεσιμισμός, η αλλοτρίωση και να δίνουν διέξοδο ατσαλώνοντας τους καταπιεσμένους προς τον αντικαπιταλιστικό αγώνα και την πανανθρώπινη λευτεριά.

Η συνέχεια ποια είναι; Τι ετοιμάζετε; 

Η συνέλευση θα αποφασίσει. Στην έφερα… Το σίγουρο είναι ότι θα βγει ένα βιβλίο ντοκουμέντο για τον ΔΣΕ που ετοιμάζεται ενώ έχει μπει μπροστά και μια ανθολόγηση δημοσιευμένης αρθρογραφίας πάνω σε ζητήματα διαπάλης και υπεράσπισης του ΔΣΕ και του επαναστατικού ΚΚΕ από τους «αριστερούς» και δεξιούς αναθεωρητές.

Κλείνοντας θέλω να πω ένα μεγάλο μπράβο για τα "φύλλα" και όλη τη δουλειά που γίνεται και ιδιαίτερα να ευχαριστήσω για την στήριξη των "φύλλων" στην Κόκκινη Βιβλιοθήκη ως εκδοτικό κινηματικό εγχείρημα σε μια εποχή ψεμάτων, λάσπης και αντικομμουνιστικών ιδεολογημάτων. 

Ενδιαφέρον θα είχε μια μεγαλύτερη και διεξοδικότερη συζήτηση με περισσότερα ζητήματα που θα τυπωνόταν σε μια μπρουσούρα! Έτσι κι αλλιώς το χαρτί είναι αυτό που αγαπάμε! Επιφυλασσόμαστε λοιπόν!

Για τα βιβλία της Κόκκινης Βιβλιοθήκης μπορείτε να επικοινωνήσετε στο: kokkinivivliothiki@gmail.com καθώς και με τη σελίδα τους στο facebook: Κόκκινη Βιβλιοθήκη 

Διαβάστε ακόμα:

Το Ημερολόγιο του Γιάννη Αλεξάνδρου (Διαμαντής)