Τραγούδι...

Σε σένα άγνωστη μεγάλη γυναίκα...

Ηλεκτρικός σταθμός Πετραλώνων. Κάπου απορροφημένος στο διάβασμα. Προνόμιο. Έφτασε στ' αυτιά μου μια γλυκιά σπαρακτική φωνή. Σήκωσα το κεφάλι. Γλυκό ρυτιδιασμένο πρόσωπο, σπαρακτικό βλέμμα. Λίγα μαύρα, λίγα λευκά μαλλιά. Μποτάκια που χάνονταν μέσα σε μια φόρμα-κολλάν με τρεις χρυσές ρίγες απομίμηση γνωστής μάρκας. Κοίταξα τα γνωστής μάρκας παπούτσια μου. Προνόμιο. Μπουφάν απλό μακρύ για να την προστατεύει από το κρύο. Κοίταξα το δικό μου. Προνόμιο. Μας κοίταξα όλους γύρω. Ένα χαρτόνι στα χέρια της έγραφε ότι είναι από τη Σερβία κι έχει τρία παιδιά. Μια φωτογραφία μ' ένα παλικάρι την κοσμούσε. Δεν την κοίταξα αλλο. Ένα σπαρακτικό τραγούδι έβγαινε από το στόμα της. Τόσο γλυκό, τόσο πονεμένο. Με μάγεψε. Με συγκίνησε τόσο βαθιά κι ας μην καταλάβαινα τα λόγια του. Στα σερβικά το τραγουδούσε, στα τσιγγάνικα; Δεν ξέρω. Η γλώσσα του πόνου όμως και η έκφραση του πόνου παγκόσμια είναι. Ποιος ξέρει τι να τραγουδούσε. Τι να έλεγε αυτό το τραγούδι. Μόνο η ίδια κι ο άνθρωπος που το έχει γράψει σε κάποιον άλλο αιώνα. Έσκυψα το κεφάλι. Μου ήρθαν δάκρυα στα μάτια. Άνοιξα με τρεμάμενα χέρια την τσάντα βιαστικά μήπως και δεν προλάβω. Έβαλα χωρίς να την κοιτάζω ένα κέρμα στο άδειο χάρτινο ποτήρι της. Το ίδιο και δύο καλές ηλικιωμένες γυναίκες δίπλα μου. Ήταν απέναντι μου, πολύ κοντά, και για ένα γαμημένο κέρμα δεν έφυγε και συνέχισε να μου τραγουδάει απ' ότι κατάλαβα κοιτώντας με στα μάτια. Δεν άντεξα να την κοιτάξω. Έσκυψα το κεφάλι κι έκλεισα το βιβλίο μου χαζεύοντας το εξώφυλλο. Άνοιξαν οι πόρτες στον επόμενο σταθμό κι αυτή συνέχισε στο υπόλοιπο βαγόνι. Η ίδια γλυκιά και σπαρακτική φωνή. Το ίδιο σπαρακτικό τραγούδι. Ένας άντρας μ' ένα ακορντεόν πήρε τη σκυτάλη. Αυτή από λίγο πιο μακριά γύρισε και τον κοίταξε μ' ένα παρακλητικό βλέμμα "λέγοντας" του άσε με να τελειώσω. Άλλη μια μαχαιριά. Την άφησε για λίγο και μετά άρχισε να παίζει ένα σκυλοτράγουδο ενός γνωστού τραγουδιστή που πέθανε πριν από λίγο καιρό και, η ενασχόληση όλων των μέσων μαζί του, έδειξε το πολιτιστικό επίπεδο που έχουμε περιέλθει σαν κοινωνία. Η φωνή της χάθηκε. Βγήκε και προχώρησε στο επόμενο βαγόνι. Σκέφτηκα να την ακολουθήσω για να την ακούσω. Ντράπηκα. Τον πόνο της ν' ακούσω; Δεν ήταν διασκεδάστρια. Έσκυψα το κεφάλι στο εξώφυλλο του βιβλίου. Η φωτογραφία του επαναστάτη, η μοναδική που έχει τραβηχτεί με μουστάκι, με κοιτούσε ίσια στα μάτια. Τον κοιτούσα κι εγώ. Ένιωσα να μου λέει "Πάλεψα και μάτωσα για ν' αλλάξει ο κόσμος. Δεν κέρδισα. Δεν κερδίσαμε. Συνεχίστε εσείς." Δεν κερδίσαμε αλλά θα συνεχίσουμε να πολεμάμε πάντα, σκέφτηκα. Μέχρι αυτή η γυναίκα να πάψει να τραγουδάει για ένα κέρμα στα βαγόνια των τρένων. Μέχρι να τραγουδά χαρούμενα τραγούδια σε λαϊκές γιορτές και πανηγύρια, σε πλατείες και αυλές σπιτιών σε αυτοσχέδια γλέντια, σε καφενεία και ταβέρνες. Και καμιά φορά να τραγουδά και κανένα θλιμμένο τραγούδι για όλες αυτές κι αυτούς που δεν πρόλαβαν να δουν τον κόσμο αυτον ν' αλλάζει...

Διαβάστε ακόμα:

Το καραβάκι

Φώτης Αγγουλές, ο προλετάριος ποιητής... Δύο βιβλία!

ΑΛΛΑΞΤΕ ΤΗ ΜΟΙΡΑ ΣΑΣ

Άβουλος μη σταθείς στιγμή μπρος στης ζωής τη στράτα

κι είν' όμορφα τα γερατιά, κι είναι γλυκειά τα νειάτα.

Χιλιόγλωσση 'ναι η προσευχή

κι έχει απ' τα χρόνια πια γεράσει

κι όμως ακόμα στου Θεού τ' αφτιά δεν έχει φτάσει.

Τίποτα τίποτα καλό σε σας δεν έχουν δώσει

όσοι σοφοί περάσανε και παντογνώστες και μεγάλοι.

Ποιον περιμένετε να 'ρθει; Ποιον καρτεράτε να σας σώσει;

Εσείς μονάχα με τα χέρια σας, με το μαχαίρι, με την πράξη,

αν δεν αλλάξετε τη μοίρα σας, ποτέ της δεν θ' αλλάξει.

Σπάσατε τα βαρειά δεσμά της μοίρας της ανθρώπινης 

κι αγκαλιαστήτε αδελφικά και γλυκοφιληθήτε,

για σας καρπίζει κι έγινε παράδεισος η μάνα η γης

και σας καλεί την όμορφη ζωή της να χαρείτε.

Φώτης Αγγουλές, ο προλετάριος Χιώτης ποιητής. Μα πάνω απ' όλα Άνθρωπος με Α κεφαλαίο. Από τι πάστα είναι κάποιοι άνθρωποι... Η πάστα του αγωνιστή κομμουνιστή και η πάστα του ανθρώπου τους κάνει να είναι σαν τον Φώτη της Χίου. Τον γνώριζα τον Φώτη Αγγουλέ. Είχα διαβάσει κάποια ποιήματα του. Ήξερα για τις ταλαιπωρίες του. Μα όλο αυτό τον εσωτερικό του κόσμο δεν μπορούσα να τον φανταστώ. Όλα αυτά που πέρασε στις εξορίες, τις φυλακές και στο αγαπημένο του τόπο δεν τις ήξερα. Μέχρι που έπεσαν στα χέρια μου αυτά τα δύο διαμαντάκια. Διαμάντια, όχι απλά μικρά διαμαντάκια. Έχοντας σχέση με το νησί της Χίου, έστω και σαν καλοκαιρινός επισκέπτης, με συγκίνησε ακόμα πιο πολύ αυτός ο άνθρωπος. 

Δύο βιβλία λοιπόν! Το πρώτο με τίτλο Φώτης Αγγουλές - Στοιχειοθετώντας ποιήματα, πεζά, τα χρονογραφήματα του "Σπέρου"  είναι ένα μεγάλο μέρος αθησαύριστων της προσφοράς του στα ελληνικά γράμματα μέσα από εφημερίδες και περιοδικά. Ο ερευνητής Γρηγόρης Δ. Σπανός με δουλειά μυρμηγκιού τα ανακάλυψε! Μας τα χαρίζει μαζί με ένα ιστορικό της ζωής του. Από τη γέννησή του στον Τσεσμέ της Μικράς Ασίας στο πέρασμα  στη Χίο. Ο Φώτης που εγκαταλείπει το σχολείο στη Β' τάξη του Δημοτικού, όπως χιλιάδες παιδιά του λαού μας εκείνα τα χρόνια, ο Φώτης που γίνεται ψαρομανάβης ακολουθώντας τον πατέρα του, ο Φώτης που πνεύμα ανήσυχο δεν συμβιβάζεται μ' αυτό, ο Φώτης που βρίσκεται να μαθητεύει δίπλα σ' έναν τυπογράφο και τα γράμματα ξαναμπαίνουν στη ζωή του, ο Φώτης που διαβάζει συνεχώς ότι πέφτει στα χέρια του οπότε ξεκλέβει χρόνο. Και από τα δεκαοχτώ του χρόνια εκδίδει εφημερίδες, έντυπα, περιοδικά και για διάφορα κείμενά του καταδικάζεται. Κι αν η δεκαετία του 1930 ήταν για τον Αγγουλέ η περίοδος της οικονομικής ανέχειας από το 1940 και μετά μέχρι το τέλος της ζωής του ήταν ένας Γολγοθάς χωρίς Ανάσταση. Βρέθηκε κλεισμένος στα "σύρματα" στη Μέση Ανατολή, εκεί που οι "σύμμαχοί" μας οι Άγγλοι, φυλάκισαν μέσα στην έρημο χιλιάδες Έλληνες αριστερούς και κομμουνιστές αντιφασιστες. Καταπονημένος γυρίζει το 1945 στην Αθήνα κι από 'κει στη Χίο. Οι τραμπούκοι του εμφυλιακού μοναρχοφασιστικού κράτους τον έχουν στο στόχαστρο. Το 1948 τον συλλαμβάνουν μέσα σε μια ερειπωμένη δεξαμενή νερού που επί τέσσερις μήνες τύπωνε "παράνομα" έντυπα. Η συνέχεια γνωστή. Γιούρα, Σύρος, Ναύπλιο, Βούρλα, Δραπετσώνα, Κόρινθος, Κεφαλλονιά, Κρήτη, Αθήνα, Κέρκυρα... Έως το 1957 που αποφυλακίστηκε και επέστρεψε στη Χίο για να συνεχίσουν να του δυσκολεύουν τη ζωή οι ίδιοι. Έως το 1963... Η καρδιά του δεν άντεξε αλλά ο λαός της Χίου τον τίμησε με πάνδημη τη συμμετοχή του. Τελειώνοντας το ιστορικό της ζωής του έρχεται η ώρα να βουτήξεις στον κόσμο του... Κρατώντας την ανάσα σου, αφήνοντας έξω τη μπόχα του τότε και του σημερινού σύγχρονου κόσμου, βουτάς και αναπνέεις την ανθρωπιά, τη σεμνότητα, την αγωνιστικότητα του προλετάριου, ψαρά, τυπογράφου, ακούραστου εργάτη των γραμμάτων, ποιητή.

Παιδί του λαού, άνθρωπος βασανισμένος που έκανε τον πόνο του στίχο, τη δυστυχία στοχασμό, που αποδύθηκε σ' ένα αγώνα ζωής για ανθρωπιά, κοινωνική δικαιοσύνη [...]. Ο Φώτης Αγγουλές υπήρξε μια γλυκύτατη μορφή, μικρός το δέμας με πρόσωπο γελαστό και πότε θυμωμένο, με το χαρακτηριστικό ανάλαφρο περπάτημα, με το γαρύφαλλο, το βασιλικό ή το γιασεμί στο χέρι. Άνθρωπος άδολος, απονήρευτος, άκακος, απλός, ταπεινός, σεμνός με παιδική καλοσύνη, ευαισθησίες, ειλικρίνεια. Οι εγκύκλιες σπουδές του περιορίστηκαν στις δύο πρώτες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου, όμως αναπληρώθηκαν από συνεχή μελέτη και προσπάθεια. 

Όπως διαβάζουμε στο σημείωμα του εκδότη, στο δεύτερο, με τίτλο Τον είχα γνωρίσει τον Φώτη - τρεις αφηγήσεις με αφορμή το βιβλίο του Γρηγόρη Σπανού, η έκδοση αυτή (Στοιχειοθετώντας), θα γινόταν η αφορμή να γραφτούν κι άλλα βιβλία για τον Φώτη Αγγουλέ. Όπως κι έγινε! Δεν υπάρχουν λόγια για τα λόγια που έγραψαν από καρδιάς η Γεωργία Λουκά Μίτση, ο Μανώλης Γούτης κι ο Γιώργος Μαυρογιάννης, άνθρωποι που είχαν γνωρίσει στα μικράτα τους τον Φώτη. Τι ανθρωπιά, τι εξομολογήσεις, τι ιστορίες, τι γλώσσα, τι αισθητική! Αυτό το βιβλίο θα φέγγει για πάντα στο ράφι της βιβλιοθήκης μου! Κι όσο πιο σκοτεινές και να είναι οι μέρες που έρχονται η μορφή του προλετάριου ποιητή θα  δεσπόζει σε αυτή τη γωνιά του σαλονιού μου. Όπως και τα λόγια αυτών των τριών ευγενικών ανθρώπων...

Φίλη αναγνώστρια και φίλε αναγνώστη γνώρισε τον κόσμο του Φώτη Αγγουλέ. Μόνο να κερδίσεις έχεις!

ΜΗΝ ΚΑΡΤΕΡΑΤΕ

Μην καρτεράτε να λυγίσουμε

μήτε για μια στιγμή

μηδ' όσο στη κακοκαιριά

λυγάει το κυπαρίσσι.

Έχουμε τη ζωή πολύ,

πάρα πολύ αγαπήσει.

Τα βιβλία "Φώτης Αγγουλές, ΣΤΟΙΧΕΙΟθετώντας - ποιήματα, πεζά, τα χρονογραφήματα του Σπέρου" και "Τον είχα γνωρίσει τον Φώτη - τρεις αφηγήσεις με αφορμή το βιβλίο του Γρηγόρη Σπανού" κυκλοφορούν από τις χιώτικες εκδόσεις "άλφα πι".

Μενέλαος Λουντέμης: Οδός αβύσσου αριθμός 0

Θα αναφωνούσα, "Θεέ μου", αν πίστευα στα μεταφυσικά παραμύθια που μας γεμίζουν το κεφάλι από μικρά παιδιά. Ευτυχώς αυτή την παιδική αρρώστια δεν την κόλλησα ποτέ! Κλείνοντας την τελευταία σελίδα αυτού του βιβλίου δεν μπορώ παρά να σωπάσω, να κλείσω τα μάτια, να ακουμπήσω αυτό το βιβλίο πάνω στο στήθος μου, να το σφίξω και να είναι σαν να αγκαλιάζω και να σφίγγω αυτές τις χιλιάδες ψυχές που πέρασαν από τη Μακρόνησο. Δεν υπάρχουν λόγια. Από την πρώτη σελίδα μια μέγγενη σου σφίγγει το λαιμό και δεν μπορείς να πάρεις αέρα.  Υπάρχουν βιβλία με μαρτυρίες, υπάρχουν μυθιστορήματα σαν αυτό. Υπάρχουν συνεντεύξεις. Αποτυπώνουν την πραγματικότητα. Αυτό όμως εδώ το βιβλίο είναι η Μακρόνησος. Είναι ο Μενέλαος Λουντέμης. Είναι αυτοί, οι πιο αξιοπρεπείς άνθρωποι του τόπου μας... Την ώρα που τα αδέρφια τους από τα βουνά της Ελλάδας έκαναν την έφοδο στον ουρανό, αυτοί κατοικούσαν στην οδό Αβύσσου. Στον αριθμό μηδέν...

Όταν θα τελειώσουν για πάντα τη σταδιοδρομία τους οι θεοί κι αρχίσουν να θεοποιούνται οι άνθρωποι, οι πρώτοι που θα θεοποιηθούν πρέπει να είναι οι μάρτυρες. Και τότε θα χρειαστεί να στηθεί σ' αυτό το νησί ένα πελώριο άγαλμα. Το ομοίωμα του Σίσυφου, που ήταν ο πρώτος άσκοπος πετροκουβαλητής αυτού του κόσμου. Την ποινή αυτή -για να τη βάλουν στη Μυθολογία- σημαίνει ότι δεν τολμούσαν να την κάνουν οι ανθρώποι του απάνω κόσμου και γι' αυτό τη μετέθεσαν στον Άδη όπου όλα επιτρέπονται- ποιος γύρισε για να το διαψεύσει; [...]

Το νησί αυτό που διαδραματίζεται σήμερα η ιστορία μας, είναι το τοπίο όπου το έγκλημα δοξάστηκε σαν ύψιστη αρετή. Όπου μέσα απ' το λαρύγγι του ανθρώπου πέρασαν -για πρώτη φορά στην Ιστορία της Ανθρωπότητας- φθόγγοι άγνωστοι. 

Ήρθε μια νύχτα που το νησί κλυδωνίζεται σαν ακυβέρνητο σκάφος. Αυτή τη νύχτα -οι φθόγγοι αυτοί οι αγνωστοι- ακούστηκαν τόσο δυνατά, που οι μεταλλωρύχοι της αντικρινής πλαγιάς τρόμαξαν και κρύφτηκαν στις στοές τους. Ήταν οχτώ του Δεκέμβρη, χίλια εννιακόσια σαράντα εννέα, χρόνια ύστερα απ' τη γέννηση του γιου μιας χωρικής που τον σταύρωσαν -μια φορά- πάνω σ' ένα ξύλο σ' ένα λόφο της Σιόν, επειδή κουβάλησε μαζί του καινούργιες ιδέες. [...]

Και σαν ξημέρωσε η οχτώ του Δεκέμβρη σύρτηκε απ' τη μια άκρη του νησιού ως την άλλη η πελώρια σκιά του τρόμου. Δήμιοι, νεκροί, πληγωμένοι... κείτουνταν χάμω, μέσα σ' έναν πέτρινο αγρό σπαρμένον με ανθρώπινα κορμιά. Εκείνο το πρωί τα κοκόρια του Λαυρίου -για πρώτη φορά- δε λαλήσαν. Μόνο τα σκυλιά της πόλης ανέβηκαν στο καρβουνόχωμα και κλαίανε όλη τη νύχτα. Όσο για τους ανθρώπους, όλες αυτές τις νύχτες, παρακολουθούσαν τη ζωή απ' τις χαραμάδες... Σάστισαν πως, αυτό που γινόταν αντίκρυ, δεν το είχε γράψει ακόμα η Αποκάλυψη. [...]

Χωρις λόγο, ένα πρωί, κλείσανε ξαφνικά τα σύνορα. Όλα τα καϊκάκια που πηγαινόρχουνταν κουβαλώντας χόρτα, ψωμί και φασόλια, κόψανε τα ταξίδια τους και δέσανε στο μόλο. Η "φοντάνα" το παλιό σκουριασμένο δεξαμενόπλοιο που τους κουβαλούσε νερό, έδεσε κι αυτό σ' ένα ντοκ [...]

-Μα τι πίνουν όλοι αυτοί οι ανθρώποι αντίκρυ;...  ρώτησαν[...] Καπετάνιο, γιατί δεν τους πας νερό;

-Τι να το κάνουν; είπε αυτός χλευαστικά.

-Πως τι να το κάνουν; Άνθρωποι είναι...

-Άνθρωποι, Αμ αν ήταν άνθρωποι δεν θα πουλούσαν την πατρίδα τους!

-Και δεν θα ξαναπάς;

-Πως δεν θα τους ξαναπάω... Ας μου παραγγείλουν και θα τους πάω.

-Και πως θα στο παραγγείλουν;

-Με τις υπογραφούλες τους. Ας υπογράψουν ότι στη Μακρόνησο είδανε το φως, κι εγώ σαλπάρω με το πρώτο. Τι στο διάολο δηλαδή ούτε μια παλιοϋπογραφή δεν αξίζει το νερό μου; [...]

Η φρίκη της Μακρόνησος δεν χωράει σε βιβλία. 

Δύο περιοδικά!

Στον Γ. Σεραφίνο 

Έτσι ακριβώς ένιωσα όταν έπιασα στα χέρια μου το "αρνί"! Θυμήθηκα τον φίλο μου, τον Γ. Σεραφίνο, ένα βράδυ που μπήκε στο καφενείο που αράζει με τρια τεύχη ανά χείρας, του σπουδαίου περιοδικού, "Θεσσαλία στους κοινωνικούς αγώνες". Το πρόσφατο και άλλα δύο πιο παλιά. Τα μάτια του έλαμπαν! Το θυμικό του σε έξαρση! Η ανυπομονησία του να γυρίσει στο σπίτι και να χωθεί στις σελίδες του μεγάλη! Διαβάζοντας το αργότερα θα ανακάλυπτα χάρη σε αυτόν ένα διαμαντάκι! Έτσι πάνε ακόμα αυτά! Από στόμα σε στόμα! Από χέρι σε χέρι! Από καρδιά σε καρδιά όταν αυτές χτυπούν δίπλα δίπλα!

Κάπως έτσι ένιωσα κι εγώ όταν έπιασα στα χέρια μου το "αρνί". Στον ίδιο χώρο διανέμονται και τα δύο! Ένα αδιόρατο, αλλά τόσο υπαρκτό νήμα, απλώνεται και συνδέει κάθε περιοδική προσπάθεια στην επικράτεια του τόπου μας. Περιοδικές προσπάθειες με ένα άλλο περιεχόμενο από τον σκουπιδότοπο που μας περιβάλλει. Εγώ, σαν γέννημα θρέμμα αυτής της πόλης, που αγαπάμε να μισούμε και τη μισούμε αγαπώντας την, με ρίζες βαθιά χωμένες κάτω από την άσφαλτο των δρόμων και τα τσιμέντα των πεζοδρομίων της, περπατώντας και γυρίζοντας κάθε σπιθαμή της, χορταίνοντας γυρίζοντας την και μη αλλάζοντας την προς το παρόν με τίποτα, "ζηλεύω" αυτούς κι αυτές που έχουν ρίζες μακριά από αυτήν, αγαπούν τον τόπο τους τόσο, που προσπαθούν να αναδείξουν τις διαφορετικές πτυχές του και διψώ βαθιά να μάθω για αυτούς. Η λαϊκή μας παράδοση, η λογοτεχνία, οι κοινωνικοί και ταξικοί αγώνες όλων αυτών των περιοχών που ξετυλίγονται μέσα από τις προσπάθειες σε τέτοιου είδους περιοδικά με γοητεύουν. Καταβρόχθισα και τα δύο αυτά περιοδικά! Τα ευχαριστήθηκα! Το νοτισμένο χώμα της Θεσσαλίας μπήκε στα ρουθούνια μου. Είτε ήταν νοτισμένο από τη βροχή είτε από το αίμα. Κάθε τέτοια προσπάθεια μου δίνει μεγάλη χαρά, ζεσταίνει την καρδιά μου και καταλαβαίνω ότι τίποτα δεν τελείωσε σε αυτόν τον τον τόπο...  Φίλη αναγνώστρια και φίλε αναγνώστη αυτού του ιστολογίου δώσε τους μια ευκαιρία! Ή, μάλλον, καλύτερα, δώσε μια ευκαιρία σε σένα!

Τα περιοδικά "Θεσσαλία στους κοινωνικούς αγώνες" και "αρνί" μπορείτε να τα βρείτε στο χώρο "Ευτοπία: περιοδικό- εκδόσεις" στην οδό Ναβαρίνου 17 στα Εξάρχεια.

Βασίλης Βασιλικός: 30 Νοεμβρίου 2023...

Δεκαετία του '80. Το απόγειο της βιντεοκασέτας. Ότι παιζόταν στα σινεμά μετά από λίγο καιρό το νοίκιάζες από τα βίντεο κλαμπ που είχαν κατακλύσει την Αθήνα. Στο σινεμά της γειτονιάς είχα πάει να δω με δύο συμμαθητές μου την ταινία "Ο άνθρωπος της βροχής". Λίγο μετά το διάλειμμα θέλησαν να φύγουμε. Τους κράτησα όσο πιο πολύ μπορούσα. Τελικά φύγαμε. Έχασα το τέλος... Δεν καταλάβαιναν τίποτα. Ήταν η εποχή που στα σινεμά και στα σπίτια κυριαρχούσε ο Ράμπο, ο Ρόκι, οι ελληνικές βιντεοταινίες κι ότι άλλο αμερικανικό σκουπίδι μπορούσε να φανταστεί κανείς. Θυμάμαι ακόμα τα δύο απογεύματα του Σαββάτου, η μέρα δηλαδή που επιτρεπόταν να βλέπουμε βίντεο, τη μητέρα μου το ένα Σάββατο με την ταινία "Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο" και το άλλο με το "Ζ". Ταινίες που,  αυτό το παιδάκι του γυμνασίου που ήμουν τότε, με αναστάτωσαν και με συγκλόνισαν βαθιά. Στο μυαλό μου δεν χωρούσε όλη αυτή η αδικία. Ακόμα ηχεί στ' αυτιά μου η "απολογία" του Νίκου Μπελογιάννη. Ακόμα περνάει από τα μάτια μου η σκηνή της ταινίας "Ζ" με τον Γρηγόρη Λαμπράκη να περπατάει ατρόμητος ανάμεσα στους παρακρατικούς. Αυτή την "ενηλικίωσή" μου τη χρωστάω εν μέρει στο σπίτι μου. Και φυσικά ένα μέρος αυτής και στον μεγάλο Βασίλη Βασιλικό για το βιβλίο που έγραψε για τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη. Γιατί στην εποχή που, οι Λουδοβίκοι που μας κυβερνούν, θέλουν να σβήσουν από τη μνήμη μας όλους τους αγώνες του λαού μας, οι Βασιλικοί, οι Λουντέμηδες, οι Βρεττάκοι, οι Ρίτσοι, οι Αλεξιού, οι Κατηφόρηδες, οι Μαγκλήδες, τόσες και τόσοι συγγραφεις θα μας τοποθετούν στο Πάνθεον, τις γυναίκες και τους άντρες που έγραψαν την όμορφη Ιστορία των αγώνων του τόπου μας...  Τον αποχαιρετώ, με τη μουσική που είναι συνυφασμένη στη συλλογική μνήμη με το βιβλίο του, να κατακλύζει σήμερα όλη μέρα το μυαλό μου... Καλό του ταξίδι λοιπόν....